Nowy projekt nowelizacji ustawy o PIP – przegląd najważniejszych zmian

Z początkiem tego roku premier Donald Tusk zapowiedział wstrzymanie prac nad zmianą ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Wówczas zdawało się, że tamten moment położył kres nad kontrowersyjną reformą. 

Przypomnijmy, że zgodnie z ówczesnymi założeniami reformy, okręgowi inspektorzy pracy mieli uzyskać uprawnienie do wydawania wiążących decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy. W praktyce oznaczałoby to możliwość reklasyfikacji zawieranych umów B2B i umów zlecenia w umowy o pracę. 

Jednak w ciągu ostatnich 3 tygodni na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowane zostały dwa nowe projekty nowelizacji ustawy o PIP – pierwszy z 30 stycznia 2026 r., drugi z 12 lutego 2026 r. Najnowsze projekty są istotnie mniej radykalne w porównaniu do poprzednich wersji. 

Koniec z rygorem natychmiastowej wykonalności 

W poprzednich wersjach projektu rygor natychmiastowej wykonalności miał być nadawany decyzjom o stwierdzeniu stosunku pracy z mocy samego prawa (automatycznie) w określonym zakresie. W wersji projektu z 17 listopada 2025 r. decyzja OIP miała podlegać natychmiastowemu wykonaniu w zakresie skutków, jakie przepisy prawa pracy wiążą z nawiązaniem stosunku pracy, i to już od dnia jej doręczenia pracodawcy. Co istotne, wniesienie odwołania do Głównego Inspektora Pracy (GIP) ani skargi do sądu nie wstrzymywało wykonania takiej decyzji. Na szczęście, w najnowszych wersjach projektu ustawodawca zdecydował się na całkowite odejście od automatyzmu rygoru natychmiastowej wykonalności. W myśl najnowszego projektu możliwość nadania rygoru natychmiastowej wykonalności jest obecnie oceniana każdorazowo na podstawie ogólnych zasad zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego (KPA). 

Zgodnie z art. 108 § 1 KPA: „Decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony.”. 

Co to oznacza w praktyce? W myśl nowego projektu nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji OIP będzie należało do rzadkości. Skorzystanie z tej instytucji najpewniej będzie zawężone do sytuacji zupełnie wyjątkowych, np. w przypadku decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy w umowie zawartej z kobietą w ciąży. 

Wiążące interpretacje indywidualne GIP 

Bez wątpienia jedną z najciekawszych zmian jest możliwość wydawania wiążących interpretacji indywidualnych przez Głównego Inspektora Pracy. Procedura wzorowana jest na interpretacjach indywidualnych przepisów prawa podatkowego wydawanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Wniosek będzie mógł dotyczyć nie tylko już istniejących umów, ale również planowanych form współpracy (zdarzeń przyszłych). Co istotne, podmiot, który zastosuje się do uzyskanej interpretacji, nie będzie mógł zostać obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi ani karami w tym zakresie. Podmiot nie będzie mógł też zostać obciążony daninami (np. składkami, podatkami) w wysokości wyższej niż wynikająca z uzyskanej interpretacji. Interpretacja ma być wiążąca dla organów PIP właściwych dla wnioskodawcy. Od wydanej przez GIP interpretacji służyć będzie odwołanie do sądu pracy. 

Dodatkowo, w najnowszym projekcie z dnia 12 lutego 2026 r. nałożono na wnioskodawcę obowiązek dołączenia dokumentów lub dowodów potwierdzających przedstawione we wniosku okoliczności, o ile nimi dysponuje. 

Amnestia dla pracodawców 

Kolejną ciekawą instytucją wprowadzoną przez nowsze projekty jest tzw. amnestia dla pracodawców, którzy zamienią umowę cywilnoprawną w etat. W myśl najnowszych wersji nowelizacji pracodawca będzie mógł uchylić się od odpowiedzialności za wykroczenie zawierania umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę (art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy). Sankcja za to wykroczenie ulegnie podwyższeniu i wynosić będzie od 2 000 do 60 000 zł. 

Co jednak istotne – amnestia nie będzie obejmować zwolnienia z obowiązku uregulowania zaległych zobowiązań podatkowych i składek na ubezpieczenia społeczne. Aby pracodawca mógł skorzystać z amnestii, konieczne będzie spełnienie przez niego łącznie kilku warunków, m.in. umowa cywilnoprawna musiała zostać zawarta (lub praca musiała być faktycznie świadczona) przed dniem wejścia w życie reformy. Innym wymogiem jest, aby pracodawca doprowadził do stanu zgodnego z prawem z własnej woli, tj. przed wydaniem przez OIP decyzji lub polecenia. 

Zmiana momentu nawiązania stosunku pracy 

W poprzedniej wersji decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy miała obejmować okres do trzech lat wstecz. W nowym projekcie datą zawarcia umowy jest data wydania decyzji – chyba, że w okresie między rozpoczęciem kontroli a uprawomocnieniem się decyzji (lub wyrokiem sądu) pracodawca rozwiązał umowę cywilnoprawną. W takim przypadku datą zawarcia umowy o pracę jest data rozpoczęcia kontroli. Jednocześnie, warunkiem koniecznym wydania takiej decyzji ma być niewykonanie polecenia wydanego przez OIP dotyczącego zawarcia umowy o pracę – w założeniu najnowszych wersji projektu, organy PIP będą uprawnione do wydawania poleceń usunięcia naruszeń dotyczących niezawarcia umowy o pracę w warunkach, w których powinna być ona zawarta. 

Powództwo zamiast decyzji 

W myśl najnowszych wersji nowelizacji, OIP będzie mógł wydawać decyzje stwierdzające istnienie stosunku pracy jedynie „na przyszłość”. Datą zawarcia umowy o pracę wskazywaną w rozstrzygnięciu ma być data wydania decyzji przez okręgowego inspektora pracy. Jeżeli natomiast w toku kontroli OIP uzna, że zachodzi konieczność ustalenia istnienia stosunku pracy za okres wcześniejszy niż ten, który może zostać objęty decyzją, wówczas będzie on mógł wnieść powództwo o ustalenie stosunku pracy do sądu. 

O dalszych losach projektu ustawy będziemy informować Państwa na bieżąco. 

Z projektem mogą się Państwo zapoznać pod tym linkiem: 

https://legislacja.gov.pl/projekt/12401602/katalog/13153051#13153051