NSA: Dokumentacja medyczna a przywrócenie terminu – konieczne uprawdopodobnienie braku winy
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 marca 2026 r., sygn. III FSK 969/25, przypomniał, że przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest instytucją wyjątkową i wymaga spełnienia ściśle określonych przesłanek. Kluczowe znaczenie ma nie tyle ścisłe udowodnienie, ile uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony.
Sprawa dotyczyła podatnika, który złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu podatkowego. Tłumaczył, że błędnie zapisał datę odbioru decyzji, co miało związek z jego stanem zdrowia. Wskazywał na leczenie, rehabilitację, silne dolegliwości bólowe oraz przyjmowanie leków wpływających na koncentrację i funkcjonowanie psychiczne. Podnosił również, że wcześniej chorował na COVID-19.
Na poparcie swoich twierdzeń podatnik przedstawił zaświadczenie z centrum fizjoterapii. Dokument ten potwierdzał jednak jedynie fakt korzystania z zabiegów rehabilitacyjnych. Nie zawierał informacji o stanie psychicznym podatnika, wpływie leczenia na jego zdolności poznawcze ani o tym, że jego kondycja zdrowotna uniemożliwiała dochowanie terminu procesowego.
Dyrektor izby administracji skarbowej odmówił przywrócenia terminu, uznając, że podatnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi. Organ podkreślił, że same twierdzenia o złym stanie zdrowia nie są wystarczające, jeśli nie znajdują odpowiedniego odzwierciedlenia w dokumentacji.
Stanowisko to podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 14 lutego 2025 r., sygn. I SA/Wr 697/24. Sąd wskazał, że przedstawione zaświadczenie nie uprawdopodobniało, iż stan zdrowia podatnika był na tyle poważny, by uniemożliwić mu dochowanie terminu. WSA we Wrocławiu podkreślił, że w sprawie, podatnik przedstawił organowi jeden dokument, z którego nie wynikają jednak podnoszone przez niego okoliczności. Skarżący nie sprostał zatem nałożonemu na niego przez przepis ciężarowi uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Znaczne pogorszenie stanu zdrowia w badanym okresie mogłoby uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Byłyby to bowiem okoliczności istotnie i niezależne od skarżącego. Skarżący jednak w przyznanym mu przez przepisy, uproszczonym, fragmentarycznym, niepełnym postępowaniu dowodowym z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, nie przedłożył materiałów wskazujących, że jego twierdzenia odpowiadały rzeczywistości.
Podatnik wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną, którą NSA następnie oddalił. W uzasadnieniu podkreślił, że zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej przywrócenie terminu jest możliwe tylko wtedy, gdy strona uprawdopodobni brak swojej winy. Oznacza to konieczność przedstawienia takich okoliczności i dowodów, które czynią jej twierdzenia wiarygodnymi, choć nie wymagają pełnego, ścisłego dowodu.
W tym kontekście istotne jest, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy jest bezpośrednio związany ze wskazaniem przyczyny uchybienia terminowi. To strona powinna wyjaśnić, co konkretnie spowodowało niedochowanie terminu, a następnie przedstawić takie okoliczności i dokumenty, które uwiarygodniają twierdzenie, że mimo dochowania należytej staranności nie mogła dokonać czynności w czasie.
Uprawdopodobnienie nie jest tym samym co udowodnienie w ścisłym znaczeniu. Nie wymaga przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego ani wykazania danej okoliczności z całkowitą pewnością. Jest to jednak środek zastępczy wobec dowodu, który ma nadać twierdzeniom strony odpowiedni stopień wiarygodności. Innymi słowy, strona nie musi wykazać braku winy w sposób absolutny, ale musi przedstawić takie informacje, które czynią jej wersję zdarzeń prawdopodobną.
Ciężar tego uprawdopodobnienia spoczywa na stronie składającej wniosek. To ona zna przyczynę uchybienia terminowi i to ona wywodzi skutki prawne z twierdzenia, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Organ podatkowy nie ma obowiązku poszukiwania za stronę okoliczności, które mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu. Jego rolą jest natomiast ocena, czy wskazana przyczyna oraz przedłożone dokumenty spełniają wymagania wynikające z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej.
Sąd przypomniał, że przepisy dotyczące przywrócenia terminu należy interpretować ściśle. Zasadą jest bowiem dochowywanie terminów procesowych, a ich przywrócenie stanowi wyjątek od tej reguły. Instytucja ta ma charakter ochronny, ale nie może prowadzić do dowolnego uchylania skutków uchybienia terminowi.
Brak winy zachodzi tylko wtedy, gdy istnieje realna i obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności w terminie, a jej istnienie zostało co najmniej uprawdopodobnione. Co istotne, ocenie podlega nie tylko sam stan zdrowia, ale także to, czy podatnik (mimo trudności) mógł podjąć inne działania, np. skorzystać z pomocy pełnomocnika lub osoby trzeciej.
W praktyce oznacza to, że samo leczenie czy rehabilitacja nie przesądzają jeszcze o braku winy ani o zasadności przywrócenia terminu. Kluczowe znaczenie ma jakość i zakres przedstawionej dokumentacji. Dokumenty powinny nie tylko potwierdzać fakt leczenia, ale także jasno wskazywać (w sposób uprawdopodobniający) w jaki sposób stan zdrowia wpływał na zdolność do podejmowania czynności prawnych i dochowania terminów.
W analizowanej sprawie NSA uznał, że podatnik nie spełnił tego wymogu. Przedłożone zaświadczenie nie uprawdopodobniało, że jego stan zdrowia uniemożliwiał prawidłowe działanie w sprawach procesowych. W konsekwencji nie było podstaw do przywrócenia terminu.
Wyrok ten stanowi ważną wskazówkę dla podatników. Wnioski o przywrócenie terminu powinny być starannie uzasadnione i poparte odpowiednimi dowodami. Sama informacja o leczeniu czy rehabilitacji nie wystarczy, dokumentacja musi w sposób przekonujący uprawdopodobniać realny wpływ tych okoliczności na możliwość działania w terminie.
Podsumowując, NSA potwierdził restrykcyjne podejście do przywracania terminów procesowych. Tylko wyjątkowe i odpowiednio udokumentowane sytuacje, które co najmniej uprawdopodobniają brak winy strony, mogą uzasadniać przywrócenie terminu i odstępstwo od zasady terminowości.
