Wezwanie w postępowaniu podatkowym
Czym jest wezwanie i kiedy organ może je wystosować
Zgodnie z art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań, przedłożenia dokumentów lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika albo na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Wezwanie jest jednym z podstawowych narzędzi organu w postępowaniu podatkowym i może być kierowane nie tylko do strony, lecz również do świadków oraz innych osób dysponujących informacjami istotnymi dla sprawy.
Kluczowym ograniczeniem jest przesłanka niezbędności. Wezwanie musi rzeczywiście służyć wyjaśnieniu stanu faktycznego lub rozstrzygnięciu sprawy, a żądane dokumenty czy informacje muszą pozostawać w związku z jej przedmiotem.
Ustawodawca nakazuje przy tym organowi dołożyć starań, aby zadośćuczynienie wezwaniu nie było uciążliwe (art. 155 § 1a Ordynacji podatkowej). Organ powinien sięgać po osobiste stawiennictwo tylko wówczas, gdy jest ono rzeczywiście konieczne.
Gdzie i jak należy się stawić
Obowiązuje zasada terytorialna, zgodnie z którą wezwany ma obowiązek osobistego stawienia się tylko na obszarze województwa, w którym zamieszkuje lub przebywa (art. 156 Ordynacji podatkowej). Jeżeli organ prowadzący sprawę ma siedzibę w innym województwie, co do zasady korzysta z tzw. pomocy prawnej (art. 157 Ordynacji podatkowej) tj. zwraca się do organu właściwego dla miejsca zamieszkania lub pobytu danej osoby o jej wezwanie i przeprowadzenie czynności. Ograniczeń tych nie stosuje się jednak wtedy, gdy charakter sprawy lub czynności wymaga osobistego stawienia się przed organem prowadzącym postępowanie - w takim przypadku osoba może zostać wezwana także spoza obszaru swojego województwa.
Przewidziano także udogodnienia dla wezwanego. Jeżeli osoba wezwana nie może stawić się z powodu choroby, kalectwa lub innej ważnej przyczyny, organ może przyjąć wyjaśnienie lub zeznanie albo dokonać czynności w miejscu jej pobytu (art. 155 § 2 Ordynacji podatkowej). Ponadto w sprawach uzasadnionych ważnym interesem adresata lub gdy stan sprawy tego wymaga, wezwania można dokonać telefonicznie, telegraficznie albo przy użyciu innych środków łączności (art. 160 Ordynacji podatkowej).
Co powinno zawierać prawidłowe wezwanie
Wezwanie powinno wskazywać w szczególności: nazwę i adres organu podatkowego; imię i nazwisko osoby wzywanej; w jakiej sprawie, w jakim charakterze i w jakim celu osoba ta zostaje wezwana; czy ma stawić się osobiście lub przez pełnomocnika, czy też może złożyć wyjaśnienie albo zeznanie na piśmie; termin, do którego żądanie powinno być spełnione, albo dzień, godzinę i miejsce stawienia się; a także skutki prawne niezastosowania się do wezwania. Braki w tym zakresie mogą przesądzać o nieprawidłowości wezwania, co ma znaczenie zwłaszcza dla dopuszczalności nałożenia kary porządkowej.
Skutki niezastosowania się – kara porządkowa
Warunkiem zastosowania sankcji jest prawidłowe wezwanie. Strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania m.in. nie stawili się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, bezzasadnie odmówili lub nie dokonali w terminie złożenia wyjaśnień, zeznań, przedłożenia dokumentów bądź udziału w innej czynności, mogą zostać ukarani karą porządkową na podstawie art. 262 Ordynacji podatkowej. W 2026 r. jej górna granica wynosi 3 800 zł, przy czym kwota ta jest corocznie waloryzowana. Karę nakłada się w formie postanowienia, na które służy zażalenie, a termin jej płatności wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Katalog czynów zagrożonych karą porządkową ma charakter zamknięty, a w przypadku strony będącej osobą prawną karą może zostać obciążony jej reprezentant. Kary porządkowe są jednak stosowe rzadko, niemniej w przypadku niemożliwości wykonania wezwania rekomendowanym jest, aby powiadomić o tym organ przed upływem wyznaczonego terminu.
Warto dodać, że w określonych sytuacjach stronie przysługuje zwrot kosztów podróży związanych z osobistym stawiennictwem, w szczególności, gdy postępowanie zostało wszczęte z urzędu albo gdy strona została błędnie wezwana.
Wezwanie z art. 155 to nie to samo co wezwanie do usunięcia braków podania
W praktyce warto odróżniać dwie instytucje posługujące się tą samą nazwą. Wezwanie z art. 155 ma charakter dowodowy – służy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Odrębnym trybem jest wezwanie do usunięcia braków formalnych podania (art. 169 Ordynacji podatkowej), stosowane wtedy, gdy pismo strony nie spełnia wymogów formalnych i z tego powodu nie może zostać merytorycznie rozpoznane. Dla podatnika i jego pełnomocnika istotne jest zatem ustalenie, na jakiej podstawie prawnej wystosowano wezwanie, ponieważ od tego zależą skutki jego ewentualnego zignorowania. W przypadku nieuzupełnienia braków, podanie jest pozostawiane bez rozpatrzenia.
Podsumowanie
Wezwanie jest podstawowym narzędziem organu w postępowaniu podatkowym, jednak jego zastosowanie jest obwarowane przesłanką niezbędności oraz zasadą minimalizowania uciążliwości. Formę i miejsce stawiennictwa regulują art. 155–160 Ordynacji podatkowej, a prawidłowo sformułowane wezwanie stanowi warunek zastosowania sankcji. Brak reakcji na prawidłowe wezwanie grozi karą porządkową.
