NSA potwierdził, że odmowa dostępu do akt sprawy podatkowej musi być szczegółowo uzasadniona. Sprawdź, jakie znaczenie dla podatników ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2025 r., sygn. akt I FSK 1132/22.

Odmowa dostępu do akt podatkowych musi być dokładnie uzasadniona. 

Prawo podatnika do wglądu w akta sprawy jest jedną z podstawowych gwarancji w postępowaniu podatkowym. Zgodnie z przepisami Ordynacja podatkowa strona ma prawo przeglądać akta sprawy, sporządzać z nich notatki, odpisy oraz kopie. Uprawnienie to wynika w szczególności z art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej i stanowi element realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.  

Ustawodawca przewidział jednak wyjątek od tej zasady. Na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy może wyłączyć z akt dokumenty zawierające informacje niejawne albo inne materiały, jeżeli wymaga tego interes publiczny. 

Istotne wskazówki dotyczące stosowania tego przepisu wynikają z orzeczenia Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z 10 października 2025 r. I FSK 1132/22. 

Spór o dostęp do dokumentów 

Sprawa dotyczyła spółki, której organ podatkowy odmówił dostępu do części dokumentów znajdujących się w aktach postępowania dotyczącego rozliczeń w zakresie podatku od towarów i usług.Dokumenty zostały wyłączone z akt z powołaniem się na interes publiczny oraz ich wewnętrzny charakter. 

Stanowisko organu początkowo zaakceptował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach. Dopiero po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zarówno wyrok sądu pierwszej instancji, jak i postanowienie organu podatkowego.  

NSA: uzasadnienie musi dotyczyć konkretnych dokumentów 

NSA uznał, że uzasadnienie odmowy dostępu do akt było zbyt ogólne. Samo powołanie się na interes publiczny czy stwierdzenie, że dokumenty mają charakter wewnętrzny, nie jest wystarczające. 

Sąd wskazał, że organ podatkowy powinien odnieść się do każdego dokumentu oddzielnie i wyjaśnić, dlaczego właśnie w jego przypadku zachodzi potrzeba wyłączenia jawności. Konieczne jest także wykazanie, w jaki sposób ujawnienie dokumentu mogłoby naruszyć interes publiczny. 

Znaczenie wyroku 

Wyrok NSA z 10 października 2025 r. I FSK 1132/22 podkreśla, że ograniczenie prawa strony do wglądu w akta jest wyjątkiem od zasady jawności postępowania podatkowego. Dlatego decyzja o wyłączeniu dokumentów z akt musi być szczegółowo uzasadniona i odnosić się do konkretnych materiałów zgromadzonych w sprawie. 

Komentarz eksperta 

Orzeczenie NSA ma istotne znaczenie praktyczne dla podatników i pełnomocników. Pokazuje ono, że organy podatkowe nie mogą ograniczać prawa do wglądu w akta poprzez ogólne powołanie się na interes publiczny. Jeżeli uzasadnienie odmowy jest lakoniczne lub nie odnosi się do konkretnych dokumentów, istnieją podstawy do skutecznego zakwestionowania takiego rozstrzygnięcia w postępowaniu odwoławczym lub przed sądem administracyjnym.