NSA: zakup środka trwałego na raty z zastrzeżeniem własności bez amortyzacji w CIT
Zastrzeżenie własności może odroczyć amortyzację środka trwałego
Nabycie maszyny lub urządzenia na raty, z jednoczesnym zastrzeżeniem przez sprzedawcę prawa własności do czasu zapłaty całej ceny, może istotnie wpłynąć na moment rozpoznania kosztów podatkowych.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2026 r., sygn. II FSK 232/26, potwierdził, że podatnik nie może rozpocząć amortyzacji takiego składnika majątku do czasu uzyskania prawa własności. Nie ma przy tym znaczenia, że wcześniej faktycznie korzysta z niego w działalności gospodarczej i osiąga dzięki niemu przychody.
Maszyna użytkowana przed zapłatą całej ceny
Sprawa dotyczyła spółki, która zamierzała nabyć specjalistyczną maszynę do obróbki metali. Po wpłacie zaliczki pozostała część ceny miała być spłacana przez co najmniej 18 miesięcy. Maszyna miała zostać przekazana spółce wcześniej i po jej zainstalowaniu od razu wykorzystywana w prowadzonej działalności gospodarczej. Umowa przewidywała jednak, że prawo własności przejdzie na spółkę dopiero po zapłacie całej ceny.
Spółka chciała rozpocząć amortyzację już od momentu przyjęcia maszyny do używania. Argumentowała m.in., że faktycznie dysponuje urządzeniem, ponosi ekonomiczny ciężar jego nabycia oraz wykorzystuje je do generowania przychodów.
NSA: własność jest warunkiem amortyzacji
NSA nie podzielił stanowiska spółki. Sąd zwrócił uwagę, że art. 16a ust. 1 ustawy o CIT wprost uzależnia możliwość dokonywania odpisów amortyzacyjnych od tego, czy dany składnik majątku stanowi własność lub współwłasność podatnika.
W przypadku sprzedaży z zastrzeżeniem własności do czasu uiszczenia całej ceny, do momentu zapłaty ostatniej raty właścicielem rzeczy pozostaje sprzedawca. Nabywca jest natomiast jej posiadaczem i może faktycznie wykorzystywać ją w działalności.
Zdaniem NSA ekonomiczne władztwo nad rzeczą nie może jednak zastąpić ustawowej przesłanki własności. Sam fakt wykorzystywania maszyny, jej kompletność i zdatność do użytku nie są wystarczające do rozpoczęcia amortyzacji.
Raty również nie są bieżącym kosztem podatkowym
Spółka przedstawiła również argument alternatywny. Skoro przed przejściem własności maszyna nie może być uznana za jej środek trwały, wydatki ponoszone na jej zakup powinny podlegać rozliczeniu na zasadach ogólnych.
NSA odrzucił także to stanowisko. Sąd wskazał, że raty pozostają elementem ceny nabycia maszyny. Nie stanowią wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy ani bieżącego wydatku eksploatacyjnego. Brak możliwości rozpoczęcia amortyzacji nie powoduje zatem, że wydatki na zakup automatycznie stają się kosztami pośrednimi.
W konsekwencji podatnik przed przejściem własności nie może ani dokonywać odpisów amortyzacyjnych, ani zaliczać płaconych rat bezpośrednio do kosztów uzyskania przychodów.
Istotne konsekwencje dla przedsiębiorców
Przy konstruowaniu umów dotyczących nabycia środków trwałych znaczenie ma nie tylko harmonogram płatności, ale również moment przejścia prawa własności. Zastrzeżenie własności do czasu zapłaty całej ceny może bowiem skutkować znaczącym odroczeniem możliwości podatkowego rozliczenia wydatków poniesionych na nabycie danego składnika majątku.
Wyrok NSA z 25 czerwca 2026 r., II FSK 232/26
