Porozumienie Side-by-side w ramach globalnego podatku wyrównawczego. Polskie podmioty strefowe mogą odetchnąć z ulgą?
Na początku 2026 r. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) wydała nowe wytyczne dotyczące stosowania zasad Pillar II, czyli globalnego podatku minimalnego – tzw. pakiet Side-by-side. Pakiet ten ma na celu dostosowanie zasad wypracowanych przez OECD już w 2021 r. do obecnej sytuacji politycznej (związanej głównie z oporem USA wobec ich wdrożenia) oraz złagodzenie reżimu wobec jednostek składowych grup międzynarodowych korzystających z ulg podatkowych. W odniesieniu do tych drugich wprowadzono zasadę bezpiecznej przystani dla zachęt podatkowych opartych na substancji (ang. Substance-based Tax Incentive Safe Harbour). Zgodnie z nią określone ulgi i preferencje podatkowe (QTI) nie powinny wpływać na obniżenie efektywnej stawki podatkowej grupy w danej jurysdykcji.
QTI to mechanizm podatkowy o charakterze powszechnym, którego wartość jest ustalana w oparciu o faktycznie poniesione nakłady lub poziom produkcji realizowanej przy wykorzystaniu rzeczowych aktywów trwałych. Kluczowe znaczenie ma tu bezpośredni związek preferencji z realną aktywnością gospodarczą podatnika. QTI może występować w różnych postaciach – obejmuje m.in. ulgi w formie kredytu podatkowego, zwolnienia z opodatkowania określonych kategorii dochodów, a także mechanizmy pozwalające na dodatkowe odliczenie kosztów. Za kwalifikowaną zachętę podatkową może zostać uznana również obniżona stawka podatku, o ile wysokość dochodu objętego preferencyjnym opodatkowaniem jest uzależniona od poziomu poniesionych wydatków.
Zastosowanie mechanizmu bezpiecznej przystani wiąże się z odmiennym sposobem kalkulacji efektywnej stawki podatkowej. W praktyce podatnik może doliczyć hipotetyczny podatek odpowiadający uzyskanej korzyści podatkowej. Jednocześnie kwota podatku „doliczanego” w ramach QTI nie może przekroczyć 5,5% wyższej z dwóch wartości: kosztów wynagrodzeń pracowników albo odpisów amortyzacyjnych od rzeczowych aktywów trwałych ujętych w księgach rachunkowych. Alternatywnie możliwe jest zastosowanie limitu ustalanego na okres pięciu lat, który wynosi 1% wartości księgowej rzeczowych aktywów trwałych.
Wprowadzenie powyższych zmian wynikało z kontrowersji dotyczących wpływu różnego rodzaju zachęt podatkowych na wyniki jednostek składowych, co w praktyce mogło prowadzić do całkowitej utraty atrakcyjności inwestycyjnej danej jurysdykcji. W Polsce największe wątpliwości podatników budził negatywny wpływ ulg wynikających z prowadzenia działalności w ramach Polskiej Strefy Inwestycji oraz ulgi B+R.
Przypomnijmy, że globalny podatek minimalny w swoich założeniach ma na celu objęcie dodatkowym obciążeniem grup międzynarodowych, których roczne skonsolidowane przychody wynoszą co najmniej 750 mln EUR, a które w danej jurysdykcji podlegają opodatkowaniu według stawki niższej niż 15%. W takich przypadkach grupa jest zobowiązana do zapłaty podatku wyrównawczego w formie IIR (income inclusion rule), QDMTT (qualified domestic minimum top-up tax) lub UTPR (undertaxed payment rule).
