Powierniczy przelew wierzytelności – kiedy cesja jest neutralna podatkowo?

Powierniczy przelew wierzytelności (cesja powiernicza, przelew w celu inkasa) jest często wykorzystywany w praktyce, zwłaszcza przy współpracy podatników z kancelariami czy firmami windykacyjnymi. Wierzyciel przenosi wierzytelność na podmiot, który ma ją wyegzekwować, a po zakończeniu działań wierzytelność albo jest spłacana przez dłużnika, albo wraca do pierwotnego wierzyciela. 

Z perspektywy podatkowej pojawiają się dwa klasyczne pytania: 

• czy zwrotny przelew wierzytelności powoduje powstanie przychodu u otrzymującego, 
• czy sam powierniczy przelew wierzytelności może być traktowany jako koszt uzyskania przychodu po stronie powierzającego.

Interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 23 marca 2020 r., nr 0113-KDIPT2-1.4011.726.2019.2.KO potwierdza wniosek wynikający z przepisów ustaw o podatkach dochodowych, że prawidłowo skonstruowany przelew powierniczy jest operacją neutralną podatkowo. 

Na czym polega powierniczy przelew wierzytelności? 

Powierniczy przelew wierzytelności nie jest klasyczną sprzedażą wierzytelności. W typowej cesji wierzytelności wierzyciel definitywnie przenosi swoje prawo na nabywcę (np. za cenę), a sam traci status wierzyciela. Cesjonariusz staje się nowym właścicielem wierzytelności – z całym ryzykiem i korzyściami. 

W przelewie powierniczym: 

• wierzytelność jest przenoszona na inny podmiot formalnie, 
• celem jest dochodzenie, windykacja, ewentualnie prowadzenie sporu sądowego, 
• powiernik działa w imieniu własnym, ale na rachunek powierzającego, 
• po zakończeniu czynności – jeśli wierzytelność nie zostanie wyegzekwowana – następuje jej zwrotny przelew do powierzającego. 

Ekonomicznie wierzytelność przez cały czas należy do powierzającego – to on jest faktycznym beneficjentem ewentualnych spłat, ponosi też ryzyko niewypłacalności dłużnika. Powiernik, czyli firma windykacyjna lub inny podmiot, wykonuje na jego rzecz usługę, za którą otrzymuje wynagrodzenie (prowizję, opłatę stałą itp.). 

Zwrotny przelew wierzytelności – brak przychodu 

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wskazał, że zwrotny przelew wierzytelności dokonany przez powiernika na rzecz powierzającego nie powoduje powstania przychodu podatkowego. 

Kluczowe są tu dwie zasady funkcjonujące w podatkach dochodowych: 

1. przychodem jest tylko przysporzenie majątkowe o charakterze definitywnym, 
2. świadczenia zwrotne (jak np. zwrot pożyczki, oddanie depozytu, zwrot powierzonego prawa) nie stanowią przychodu. 

W przypadku cesji powierniczej: 

• powiernik nabywa wierzytelność „tytułem zwrotnym”, czyli z obowiązkiem późniejszego jej przekazania powierzającemu, 
• ekonomicznym właścicielem wierzytelności przez cały czas pozostaje powierzający, 
• gdy wierzytelność wraca do powierzającego, nie dochodzi do faktycznego zwiększenia jego majątku.

Z tego powodu organ uznał, że zwrotny przelew wierzytelności jest neutralny podatkowo. Nie powstaje przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, ponieważ nie ma definitywnego przysporzenia. 

Powierniczy przelew a koszty uzyskania przychodu 

Po stronie powierzającego pojawia się często pytanie, czy sama czynność przelewu wierzytelności na powiernika może być traktowana jako koszt uzyskania przychodu. 

Dyrektor KIS w przywołanej interpretacji jednoznacznie stwierdził, że: 

• powierniczy przelew wierzytelności nie generuje kosztów uzyskania przychodu, 
• nie jest to wydatek poniesiony w celu osiągnięcia przychodu, zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, 
• jest to jedynie techniczny element konstrukcji współpracy, służący wykonaniu umowy o świadczenie usług. 

Kosztem może być natomiast wynagrodzenie powiernika za usługę (prowizja, opłata stała, koszty sądowe refakturowane zgodnie z umową). Sam fakt przeniesienia wierzytelności między podmiotami w ramach powiernictwa nie tworzy kosztu podatkowego. 

Powierniczy przelew jak pożyczka – dlaczego neutralność ma sens? 

W interpretacji oraz przywołanych orzeczeniach sądów administracyjnych podkreśla się, że czynności powiernicze – w tym powierniczy przelew wierzytelności – należy traktować podobnie jak umowę pożyczki: 

• w pożyczce pieniądze są przenoszone do dyspozycji pożyczkobiorcy, ale z obowiązkiem ich zwrotu; samo przekazanie i zwrot kapitału są neutralne podatkowo (przychodem są odsetki), 
• w powiernictwie wierzytelność przechodzi formalnie na powiernika, ale z obowiązkiem powrotu do powierzającego; jej przekazanie i zwrot również mają charakter zwrotny, więc nie generują przychodu. 

Neutralność podatkowa samego przelewu powierniczego i przelewu zwrotnego jest więc konsekwencją ogólnej zasady, że opodatkowaniu podlegają jedynie definitywne przysporzenia.