Reorganizacja działalności a wynagrodzenie za przekazanie bazy klientów i potencjału generowania zysku
Reorganizacja działalności pomiędzy podmiotami powiązanymi może oznaczać znacznie więcej niż zmianę zakresu wykonywanych funkcji. Jeżeli wraz z przeniesieniem działalności sprzedażowej dochodzi do przekazania istniejącej bazy klientów i relacji handlowych, konieczne jest również uwzględnienie wartości ekonomicznej oraz potencjału przyszłych zysków związanego z tą działalnością.
Baza klientów może stanowić istotny element wartości biznesowej, jeżeli dzięki istniejącym relacjom handlowym umożliwia kontynuowanie sprzedaży bez konieczności ponoszenia przez podmiot przejmujący kosztów i czasu potrzebnych do samodzielnego pozyskania klientów. Znaczenie mogą mieć również historia współpracy, znajomość potrzeb klientów, warunki handlowe oraz możliwość dalszego rozwijania istniejących relacji.
Z perspektywy cen transferowych kluczowe znaczenie ma art. 11c ustawy o CIT, zgodnie z którym podmioty powiązane powinny ustalać warunki transakcji na zasadach, jakie zaakceptowałyby podmioty niezależne. Oznacza to, że analiza reorganizacji nie powinna ograniczać się do formalnego określenia przenoszonych funkcji. Należy również ocenić, czy wraz z reorganizacją dochodzi do przekazania wartości ekonomicznej oraz potencjału generowania przyszłych korzyści.
W tym kontekście istotne jest pojęcie profit potential. Jeżeli jeden podmiot w wyniku reorganizacji traci możliwość dalszego wykorzystywania istniejącej bazy klientów do generowania przychodów i zysków, podczas gdy drugi podmiot uzyskuje możliwość czerpania przyszłych korzyści z tej działalności, dochodzi do zmiany alokacji potencjału zysku pomiędzy podmiotami.
Z perspektywy niezależnych przedsiębiorstw takie przesunięcie może uzasadniać wypłatę odpowiedniej rekompensaty. Nie chodzi przy tym o wynagrodzenie za samo „przekazanie klientów”, lecz o wynagrodzenie za ekonomiczną wartość działalności i możliwość osiągania przyszłych korzyści, które w wyniku reorganizacji uzyskuje podmiot przejmujący.
Art. 14 ustawy o CIT, odnoszący się do ustalania wartości rynkowej w przypadku odpłatnego zbycia rzeczy, praw majątkowych lub świadczenia usług, pozostaje przy tym spójny z zasadą ceny rynkowej wynikającą z art. 11c ustawy o CIT. Przepisy te nie wykluczają się wzajemnie, lecz mogą mieć zastosowanie z różnych perspektyw do oceny skutków reorganizacji. O ile art. 11c ustanawia zasadę arm’s length dla transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi, o tyle art. 14 odnosi się do ustalenia wartości rynkowej przedmiotu odpłatnego transferu. W konsekwencji, jeżeli w ramach reorganizacji dochodzi do odpłatnego przeniesienia składników lub praw posiadających wartość ekonomiczną, określenie wynagrodzenia powinno uwzględniać ich wartość rynkową, co pozostaje zgodne zarówno z zasadą wynikającą z art. 11c, jak i mechanizmem przewidzianym w art. 14 ustawy o CIT.
Ustalenie wartości przekazywanego potencjału powinno uwzględniać charakter i skalę działalności oraz oczekiwane przyszłe korzyści ekonomiczne. Znaczenie mogą mieć w szczególności dotychczasowa sprzedaż, rentowność działalności, przewidywany okres utrzymywania relacji z klientami, wskaźnik retencji, potencjał wzrostu sprzedaży oraz ryzyko związane z utrzymaniem bazy klientów.
W takich przypadkach zasadne może być zastosowanie podejścia dochodowego, pozwalającego na oszacowanie przyszłych korzyści ekonomicznych związanych z przejmowaną działalnością. Wycena powinna odzwierciedlać zarówno potencjał zysku, z którego rezygnuje podmiot przekazujący działalność, jak i korzyści, które może osiągać podmiot przejmujący.
Ostateczna ocena powinna zatem koncentrować się na tym, czy reorganizacja prowadzi do rzeczywistego transferu wartości ekonomicznej. Jeżeli podmiot przekazujący traci możliwość generowania przyszłych zysków z istniejącej działalności, a podmiot przejmujący uzyskuje możliwość osiągania tych korzyści, zasadne jest przeprowadzenie analizy rynkowego wynagrodzenia za dokonany transfer.
Komentarz eksperta
W przypadku reorganizacji nie wystarczy odpowiedzieć na pytanie, jakie funkcje zostały przeniesione. Kluczowe jest ustalenie, co ekonomicznie zyskuje podmiot przejmujący i co traci podmiot przekazujący.
Jeżeli wraz z działalnością sprzedażową przejmowana jest również istniejąca baza klientów i utrwalone relacje handlowe, podmiot przejmujący może otrzymać możliwość generowania przyszłych przychodów bez konieczności budowania tej pozycji od podstaw. Z kolei podmiot przekazujący może trwale utracić możliwość czerpania korzyści z wcześniej rozwiniętej działalności.
Właśnie w takich sytuacjach szczególnego znaczenia nabiera analiza profit potential. Nie każda reorganizacja będzie prowadziła do powstania obowiązku wypłaty rekompensaty, ale każda reorganizacja powodująca istotne przesunięcie potencjału zysku pomiędzy podmiotami powinna być oceniana z perspektywy zasady arm’s length.
Odpowiednio przeprowadzona analiza powinna więc odpowiedzieć nie tylko na pytanie, czy doszło do transferu funkcji, ale przede wszystkim, czy wraz z reorganizacją przekazano wartość ekonomiczną, za którą niezależny podmiot oczekiwałby wynagrodzenia.
