Rozpoznanie sprawy przez NSA poza kolejnością wpływu

Zasada kolejności wpływu 

Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym opiera się na założeniu, że sprawy rozpoznawane są co do zasady według kolejności ich wpływu do sądu. Zasady te precyzuje regulamin wewnętrznego urzędowania NSA, czyli akt regulujący wewnętrzną organizację i tryb pracy sądu. 

Regulamin wymienia katalog spraw, które rozpoznawane są poza kolejnością wpływu. Ich wspólną cechą jest to, że ze względu na przedmiot lub szczególny charakter wymagają szybszego rozstrzygnięcia. Jeśli dana sprawa mieści się w katalogu, powinna zostać rozpoznana poza kolejnością. Jest to zatem odstępstwo od zasady kolejności wpływu o charakterze obligatoryjnym, wynikające z samej treści regulaminu. 

Rozpoznanie poza kolejnością na podstawie decyzji sądu 

Niezależnie od katalogu wynikającego wprost z regulaminu, przewiduje on również możliwość rozpoznania sprawy poza kolejnością wpływu na podstawie indywidualnej decyzji sądu. Zgodnie z regulaminem, w uzasadnionym przypadku Prezes Izby może zarządzić rozpoznanie konkretnej sprawy poza kolejnością – po uprzednim uzgodnieniu z przewodniczącymi wydziałów. 

Rozwiązanie to ma charakter wyjątkowy i uznaniowy. Po pierwsze, wymaga zaistnienia „uzasadnionego przypadku”, a więc szczególnych okoliczności przemawiających za przyspieszeniem rozpoznania. Po drugie, decyzja nie jest podejmowana dowolnie i poprzedza ją uzgodnienie z przewodniczącymi wydziałów. Mechanizm ten daje sądowi elastyczność pozwalającą przyspieszyć rozpoznanie spraw wyjątkowo pilnych, doniosłych czy precedensowych, których nie obejmuje katalog o charakterze automatycznym. 

Podsumowanie 

W postępowaniu przed NSA funkcjonują więc obok siebie zasada kolejności wpływu oraz dwa tryby odstępstw od niej. Pierwszy to rozpoznanie poza kolejnością z mocy samego regulaminu – dotyczące wskazanego w nim katalogu spraw i mające charakter obligatoryjny. Drugi to rozpoznanie poza kolejnością na podstawie decyzji Prezesa Izby – uznaniowe, zastrzeżone dla uzasadnionych przypadków i poprzedzone uzgodnieniem z przewodniczącymi wydziałów. 

Dla stron oznacza to, że poza sprawami objętymi katalogiem regulaminowym, przyspieszenie rozpoznania zależy od oceny sądu. Regulamin nie przyznaje w tym zakresie stronie samodzielnego roszczenia, choć w praktyce nic nie stoi na przeszkodzie, by strona zasygnalizowała sądowi pilny charakter sprawy poprzez złożenie pisma procesowego zawierającego prośbę o rozpoznanie sprawy poza kolejnością jej wpływu.