Spory budowlane przed sądem miejsca inwestycji – projekt zmian w KPC
Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad projektem UD460, przewidującym istotną zmianę zasad ustalania właściwości miejscowej sądów w sprawach gospodarczych dotyczących robót budowlanych. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to IV kwartał 2026 roku.
Sąd właściwy według miejsca inwestycji
Najważniejszą zmianą ma być dodanie art. 42¹ k.p.c., zgodnie z którym sprawy gospodarcze wynikające z umów o roboty budowlane oraz umów ściśle związanych z procesem budowlanym, o których mowa w art. 458² § 1 pkt 5 k.p.c., będą rozpoznawane wyłącznie przez sąd właściwy dla miejsca położenia nieruchomości, na której roboty były, są lub mają być wykonywane.
Oznacza to odejście w tej kategorii spraw od zasadniczego znaczenia siedziby pozwanego. Co istotne, strony nie będą mogły również skutecznie wskazać w umowie innego sądu, ponieważ projektowana właściwość będzie miała charakter wyłączny.
Dlaczego planowana jest zmiana?
Projekt ma przede wszystkim ograniczyć koncentrację sporów budowlanych w sądach warszawskich. Obecnie wiele dużych podmiotów z branży budowlanej oraz inwestorów ma siedziby w Warszawie, a dodatkowo umowy często zawierają klauzule wskazujące sądy warszawskie jako właściwe do rozpoznawania przyszłych sporów.
Według założeń projektu prowadzi to do nierównomiernego obciążenia sądów i wydłużenia postępowań. Powiązanie właściwości sądu z miejscem rzeczywistej realizacji inwestycji ma nie tylko rozłożyć sprawy pomiędzy sądy w całym kraju, ale również usprawnić postępowanie dowodowe – zwłaszcza gdy konieczne są oględziny, dowody dotyczące wykonanych prac czy analiza lokalnych uwarunkowań inwestycji.
Co ze znajdującymi się już w umowach klauzulami dotyczącymi sądu?
Projekt przewiduje istotne rozwiązanie przejściowe. Nowe przepisy mają znaleźć zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczętych po wejściu ustawy w życie. Jednocześnie jednak wcześniejsze umowy prorogacyjne, wskazujące konkretny sąd jako właściwy, nie będą skuteczne w sprawach objętych nową właściwością wyłączną, jeżeli postępowanie zostanie wszczęte już po wejściu nowych przepisów w życie.
Dla przedsiębiorców z branży budowlanej oznacza to, że znaczenie może mieć nie tylko data zawarcia umowy, ale przede wszystkim moment wszczęcia przyszłego postępowania sądowego.
Znaczenie dla branży budowlanej
Jeżeli projekt zostanie uchwalony w zapowiadanym kształcie, może istotnie zmienić sposób prowadzenia sporów dotyczących inwestycji budowlanych. Generalni wykonawcy, podwykonawcy i inwestorzy powinni uwzględnić, że spór będzie co do zasady rozpoznawany tam, gdzie znajduje się inwestycja, niezależnie od siedziby stron i wcześniejszych postanowień umownych dotyczących właściwości sądu.
Projekt UD460 pozostaje na etapie prac legislacyjnych, dlatego jego ostateczny kształt może jeszcze ulec zmianie.
