Stare błędy budowlane, nowe możliwości legalizacji
Od 7 stycznia 2026 r. obowiązują przepisy ułatwiające uporządkowanie stanu prawnego robót budowlanych wykonanych z naruszeniem prawa. Dodany art. 50 ust. 6 Prawa budowlanego przewiduje dwa odmienne rozwiązania stosowane po upływie co najmniej 10 lat od zakończenia robót. Wybór właściwego trybu zależy od rodzaju nieprawidłowości.
Pierwsze rozwiązanie obejmuje przypadki wskazane w art. 50 ust. 1 pkt 1–3, w tym określone roboty prowadzone bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia, w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa albo na podstawie zgłoszenia z naruszeniem przepisów. Dotyczy także robót istotnie odbiegających od wymagań określonych w przepisach. Po upływie 10 lat organ nadzoru budowlanego sprawdza, czy roboty powodują zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, i odpowiednio stosuje środki przewidziane w art. 51 ust. 1 pkt 1 lub 2. Mogą one obejmować obowiązek wykonania określonych czynności lub robót, a także nakaz rozbiórki albo przywrócenia stanu poprzedniego. Nie jest to zatem uproszczone postępowanie legalizacyjne, lecz odrębny mechanizm postępowania nadzoru.
Drugie rozwiązanie dotyczy robót wykonanych z istotnymi odstępstwami od pozwolenia na budowę, projektu zagospodarowania działki lub terenu albo projektu architektoniczno-budowlanego. W tych przypadkach, po upływie co najmniej 10 lat, możliwe jest odpowiednie zastosowanie uproszczonego postępowania legalizacyjnego uregulowanego w art. 49f–49i.
W uproszczonej procedurze konieczne jest przedłożenie m.in. geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej, oświadczenia o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane oraz ekspertyzy technicznej. Kluczowe jest potwierdzenie, że stan techniczny obiektu nie zagraża życiu lub zdrowiu ludzi i pozwala na bezpieczne użytkowanie. Nie bada się natomiast zgodności obiektu z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, co potwierdza m.in. wyrok WSA w Szczecinie z 3 sierpnia 2023 r., II SA/Sz 416/23.
Nowe przepisy mogą mieć szczególne znaczenie dla właścicieli planujących sprzedaż lub rozbudowę nieruchomości. W takich sytuacjach warto sprawdzić, czy wcześniejsze nieprawidłowości budowlane można usunąć z wykorzystaniem rozwiązań przewidzianych w art. 50 ust. 6 Prawa budowlanego, i uporządkować stan prawny obiektu przed podjęciem kolejnych działań.
