Świadek z pełnomocnikiem na przesłuchaniu w postępowaniu kks

Wezwanie w charakterze świadka w postępowaniu karnoskarbowym bywa dla wzywanego sytuacją niekomfortową, zwłaszcza gdy przesłuchanie dotyczy rozliczeń podatkowych spółki, w której świadek pełni funkcję, albo gdy istnieje ryzyko, że w toku postępowania jego rola zmieni się z świadka na podejrzanego. Powstaje wówczas pytanie, czy świadek może stawić się na przesłuchanie z profesjonalnym pełnomocnikiem. Odpowiedź jest twierdząca, choć uprawnienie to nie ma charakteru bezwarunkowego. 

Podstawa prawna 

Kodeks karny skarbowy nie reguluje tej kwestii samodzielnie. Zgodnie z art. 113 § 1 k.k.s. w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, jeżeli przepisy k.k.s. nie stanowią inaczej. Podstawy udziału pełnomocnika świadka należy zatem szukać w Kodeksie postępowania karnego. 

Kluczowy jest art. 87 § 2 k.p.k., zgodnie z którym osoba niebędąca stroną może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jej interesy w toczącym się postępowaniu. Świadek nie jest stroną postępowania, ale ma w nim własne, prawnie chronione interesy. Z kolei art. 87 § 3 k.p.k. stanowi, że sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może odmówić dopuszczenia do udziału w postępowaniu takiego pełnomocnika, jeżeli uzna, że nie wymaga tego obrona interesów osoby niebędącej stroną. W postępowaniu przygotowawczym prowadzonym w sprawach karnoskarbowych, wobec odpowiedniego stosowania przepisów, kompetencja ta przysługuje organowi prowadzącemu postępowanie. 

Możliwość odmowy dopuszczenia do czynności 

Warto zwrócić uwagę na konstrukcję powyższych przepisów. Punktem wyjścia jest uprawnienie świadka do ustanowienia pełnomocnika, a organ dysponuje jedynie kompetencją do odmowy dopuszczenia go do udziału w czynności. Innymi słowy, świadek nie musi zabiegać o zgodę. Może stawić się z pełnomocnikiem, a to organ, chcąc go nie dopuścić, musi wydać stosowne rozstrzygnięcie i wykazać, że udział pełnomocnika nie jest potrzebny dla obrony interesów świadka. 

Odmowa następuje w formie postanowienia i powinna zostać uzasadniona. Kwestię ewentualnej zaskarżalności takiego rozstrzygnięcia warto każdorazowo zweryfikować z aktualnym brzmieniem przepisów i orzecznictwem – jest to zagadnienie sporne. 

Kto może być pełnomocnikiem 

Zgodnie z art. 88 k.p.k. pełnomocnikiem w postępowaniu karnym (a przez odesłanie z art. 113 § 1 k.k.s. – także karnoskarbowym) może być adwokat lub radca prawny. Ma to istotne znaczenie praktyczne, gdyż doradca podatkowy, choć uprawniony do reprezentowania klienta w postępowaniu podatkowym, nie może występować jako pełnomocnik świadka w postępowaniu karnoskarbowym.  

Niezależnie od udziału pełnomocnika świadek zachowuje własne uprawnienia procesowe, w tym prawo do uchylenia się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli jej udzielenie mogłoby narazić jego lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 § 1 k.p.k.). W praktyce właśnie w tym obszarze obecność profesjonalnego pełnomocnika bywa najcenniejsza. 

Podsumowanie 

Świadek wezwany w postępowaniu karnym skarbowym może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jego interesy (art. 87 § 2 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.). Organ prowadzący postępowanie może jednak odmówić dopuszczenia pełnomocnika do udziału w czynności, uznając, że obrona interesów świadka tego nie wymaga (art. 87 § 3 k.p.k.).