Ujęcie ryczałtu od dochodów spółek w księgach rachunkowych w świetle zaktualizowanego KSR Nr 2 „Podatek dochodowy”
Ryczałt od dochodów spółek, powszechnie nazywany „estońskim CIT”, zyskał w ostatnich latach dużą popularność jako alternatywna, efektywna forma opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych.
Choć kluczową zaletą tego rozwiązania jest odroczenie momentu opodatkowania do czasu faktycznej dystrybucji zysku, przez długi czas wątpliwości budziły kwestie techniczno-księgowe – w szczególności ewidencja zobowiązania podatkowego oraz moment jego ujęcia w rachunku zysków i strat (RZiS).
Odpowiedzią na te wyzwania jest zaktualizowany Krajowy Standard Rachunkowości Nr 2 „Podatek dochodowy” (KSR nr 2), przyjęty Uchwałą nr 9/2024 Komitetu Standardów Rachunkowości. Standard ten wprost odnosi się do specyfiki ryczałtu od dochodów spółek, doprecyzowując zasady rachunkowego traktowania podatku od zysku podzielonego.
Moment ujęcia kosztu i zobowiązania w księgach rachunkowych
Zgodnie z postanowieniem pkt 5.3.3 zaktualizowanego KSR nr 2, kluczowym momentem dla rozpoznania zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od zysku podzielonego (w ramach estońskiego CIT) oraz odpowiadającego mu kosztu jest chwila podjęcia decyzji o wypłacie dywidendy lub zaliczki na poczet dywidendy.
Decyzję tę podejmuje organ zatwierdzający spółki – w zależności od jej formy prawnej jest to Zgromadzenie Wspólników (w spółce z o.o.) lub Walne Zgromadzenie (w spółce akcyjnej oraz prostej spółce akcyjnej). Dopóki organ zatwierdzający nie podejmie wiążącej uchwały o przeznaczeniu wypracowanego zysku do podziału między wspólników/akcjonariuszy, po stronie spółki nie powstaje ani koszt podatkowy w sensie bilansowym, ani zobowiązanie wobec urzędu skarbowego.
Prezentacja w rachunku zysków i strat oraz zasada współmierności
Przełomowym elementem regulacji zawartej w pkt 5.3.3 KSR nr 2 jest jednoznaczne określenie miejsca i okresu prezentacji podatku od zysku podzielonego:
- Pozycja w sprawozdaniu: Podatek ten jest wykazywany w rachunku zysków i strat w pozycji „Podatek dochodowy”.
- Właściwy okres sprawozdawczy: Koszt ten obciąża wynik finansowy w okresie sprawozdawczym, w którym podjęto uchwałę, a nie w roku, za który zysk jest dzielony.
Oznacza to, że podatek wynikający z podziału zysku za rok N (np. 2024), uchwalonego przez Zgromadzenie Wspólników w roku N+1 (np. w czerwcu 2025 r.), pomniejszy zysk netto spółki osiągnięty w roku N+1. Nie dokasowuje się ani nie koryguje sprawozdania finansowego za rok N.
Takie podejście stanowi doprecyzowanie zasady memorialu oraz specyfiki estońskiego CIT. Skoro obowiązek podatkowy na gruncie przepisów podatkowych powstaje w momencie dystrybucji zysku, to właśnie ten moment – powiązany z prawnym obowiązkiem wypłaty – generuje koszt bilansowy danego okresu.
Spójność rachunkowości z linią interpretacyjną organów podatkowych
Ujednolicenie zasad rachunkowych zawartych w KSR nr 2 jest w pełni spójne z kształtującą się i ugruntowaną linią interpretacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS). Standard stanowi niejako pomost łączący wymogi Ustawy o rachunkowości z praktyką stosowania Ustawy o CIT.
Przykładem jednoznacznego stanowiska organów podatkowych jest interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z dnia 21 sierpnia 2025 r. (sygn. 0114-KDIP2-2.4010.325.2025.1.IN). Organ podatkowy potwierdził w niej, że moment podjęcia uchwały o podziale zysku decyduje o powstaniu obowiązku podatkowego w ryczałcie od dochodów spółek, co ma bezpośrednie przełożenie na sposób ewidencji i sprawozdawczości finansowej.
Dzięki tej spójności jednostki stosujące estoński CIT unikają rozbieżności pomiędzy kwalifikacją podatkową a ujęciem bilansowym, co znacznie ułatwia prowadzenie ksiąg oraz ogranicza ryzyko sporów z organami podatkowymi.
