Wynagrodzenie za niewykonane prace projektowe a VAT – ważna interpretacja Dyrektora KIS

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 20 kwietnia 2026 r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.130.2026.3.ICZ, uznał, że wynagrodzenie należne wykonawcy na podstawie art. 639 Kodeksu cywilnego za niewykonane prace projektowe podlega opodatkowaniu VAT. Stanowisko podatnika, który traktował tę kwotę jako odszkodowanie pozostające poza VAT, zostało uznane za nieprawidłowe.

Czego dotyczyła sprawa?

Wnioskodawca zawarł umowę na wykonanie prac projektowych. Realizacja umowy wymagała współdziałania zamawiającego. Zamawiający wstrzymał jednak projekt i poinformował o decyzji o jego niekontynuowaniu. Wykonawca odstąpił od umowy, a następnie zamierzał dochodzić wynagrodzenia za niewykonaną część prac na podstawie art. 639 k.c.

Zgodnie z tym przepisem zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia, jeżeli przyjmujący zamówienie był gotów wykonać dzieło, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego. Zamawiający może jednak odliczyć to, co wykonawca oszczędził wskutek niewykonania dzieła.

Stanowisko wnioskodawcy

Podatnik argumentował, że kwota należna na podstawie art. 639 k.c. nie jest wynagrodzeniem za usługę, lecz ma charakter odszkodowawczy. W jego ocenie:

• nie doszło do wykonania usługi w zakresie prac niewykonanych,
• zamawiający nie uzyskał żadnego świadczenia ani korzyści,
• płatność miała rekompensować utracony zysk wykonawcy,
• kwota wynikała nie z wykonania usługi, ale z niewykonania obowiązków przez zamawiającego, w szczególności braku współdziałania.

Wnioskodawca wskazywał również, że gdyby organ uznał tę kwotę za opodatkowaną VAT, obowiązek podatkowy powinien powstać dopiero z chwilą zapłaty, zawarcia ugody albo uprawomocnienia się wyroku sądowego.

Dlaczego organ uznał stanowisko za nieprawidłowe?

KIS uznał, że w sprawie istnieje bezpośredni związek między płatnością a usługą projektową. Zdaniem organu wykonawca rozpoczął realizację umowy i był gotów ją wykonać w całości, a do niewykonania pozostałej części doszło z przyczyn leżących po stronie zamawiającego.

Organ podkreślił, że sama nazwa świadczenia nie przesądza o jego skutkach w VAT. Nawet jeśli podatnik określa daną kwotę jako odszkodowanie lub rekompensatę, należy zbadać jej rzeczywisty charakter ekonomiczny.

Kluczowe było to, że wynagrodzenie:

• odpowiadało części wynagrodzenia umownego za prace niewykonane,
• było pomniejszone o oszczędności wykonawcy,
• miało zastępować wynagrodzenie, które wykonawca otrzymałby przy normalnym wykonaniu umowy,
• było związane z gotowością do świadczenia usług projektowych.

W konsekwencji organ uznał, że kwota należna na podstawie art. 639 k.c. nie jest typowym odszkodowaniem za szkodę, ale wynagrodzeniem za odpłatne świadczenie usług, w tym za gotowość do ich wykonania.

Moment powstania obowiązku podatkowego

KIS nie zgodził się również z podatnikiem co do momentu powstania obowiązku podatkowego. Organ uznał, że obowiązek podatkowy nie powstaje dopiero przy zapłacie, ugodzie albo prawomocnym wyroku.

W tej sprawie obowiązek podatkowy powstał, zdaniem organu, z chwilą potwierdzenia przez zamawiającego skuteczności odstąpienia od umowy. W tym momencie usługa gotowości do wykonania prac projektowych została uznana za wykonaną dla celów VAT.

Podsumowanie

Podatnicy powinni zachować szczególną ostrożność przy kwalifikowaniu kwot otrzymywanych po rozwiązaniu, odstąpieniu lub przerwaniu umowy. Nie każda płatność określona jako „odszkodowanie”, „rekompensata” czy „utracony zysk” będzie automatycznie poza VAT.

W praktyce należy analizować w szczególności:

• czy wykonawca rozpoczął realizację świadczenia,
• czy pozostawał w gotowości do wykonania umowy,
• czy płatność odpowiada wynagrodzeniu umownemu lub jego części,
• czy kwota jest pomniejszana o zaoszczędzone koszty,
• czy po stronie zamawiającego można zidentyfikować korzyść w postaci prawa do skorzystania ze świadczenia,
• czy płatność ma rzeczywiście naprawiać szkodę, czy raczej zastępować wynagrodzenie za usługę.

Interpretacja potwierdza szerokie podejście organów podatkowych do opodatkowania VAT płatności należnych po przedwczesnym zakończeniu umowy. Jeżeli kwota jest ekonomicznie związana z usługą, którą wykonawca rozpoczął lub był gotów wykonać, może zostać uznana za wynagrodzenie podlegające VAT.

Powyższe oznacza konieczność każdorazowej analizy charakteru otrzymanej kwoty, zapisów umowy, podstawy prawnej roszczenia oraz momentu, w którym powstaje obowiązek podatkowy. Błędna kwalifikacja jako odszkodowania może skutkować zaległością w VAT, odsetkami oraz ryzykiem sporu z organami podatkowymi.