Zasady nadawania znaczników podatkowych w JPK_KR_PD oraz ich znaczenie w kontekście transparentności rozliczeń podatkowych.
Większość podatników wchodzi od 2026 r. w obowiązek raportowania JPK_CIT/PIT. Przesyłane są księgi rachunkowe z dodatkowymi znacznikami podatkowymi, które mają bardzo duże znaczenie. Najbardziej istotnym znacznikiem, o który należy uzupełniać księgi rachunkowe to znacznik podatkowy, który należy podać w węźle Zestawienie Obrotów i Sald, w polu S_12_3. Znacznik podatkowy należy wypełnić tylko w przypadku, gdy kwalifikacja rachunkowa przychodów lub kosztów jest inna, niż podatkowa, względnie w przypadku gdy podatnik korzysta z ulgi badawczo-rozwojowej lub IP-BOX. Pole S_12_3 w węźle ZOiS, trzeba wypełnić, jeśli dla danego konta zachodzi różnica trwała lub przejściowa wyszczególniona zgodnie ze słownikami stanowiącymi załączniki do rozporządzeń.
Znacznik wpisany w polu S_12_3 powinien odzwierciedlać stan konta na koniec raportowanego okresu. W przypadku stosowania kont pozabilansowych dla celów rozliczeń podatkowych należy stosować odpowiednie znaczniki PD (z oznaczeniem „pozabilansowe”). W polach S_12_3 należy oznaczyć wszystkie konta — bilansowe i pozabilansowe (w przypadku stosowania dla celów rozliczenia podatku dochodowego kont pozabilansowych) — zgodnie z treścią określoną w słownikach.
Skarbówka wymaga od nas dość dokładnego podziału analitycznego różnic trwałych i przejściowych. W zakresie przychodów, trwałe różnice pomiędzy zyskiem/stratą dla celów rachunkowych a dochodem/stratą dla celów podatkowych, należy rozbić na kategorię ogólną (PD1) i trzy kategorie szczegółowe - przychody, w stosunku do których nie stosuje się przepisów ustawy (PD1_1), przychody, które nie są zaliczane do przychodów podatkowych (PD1_2) oraz dochody (przychody) wolne (PD1_3). Jeśli zachodzi sytuacja wskazana w znacznikach PD1_1, PD1_2, czy PD1_3 to należy wybrać dany znacznik. Jeśli jednak występuje różnica trwała po stronie przychodów pomiędzy ujęciem rachunkowym i podatkowym, której nie pasuje do tych trzech znaczników szczegółowych, należy zastosować znacznik ogólny PD1. Taka sytuacja nie wystąpi często, gdyż większość przypadków będzie pokryta znacznikiem PD1_3 i PD1_2. Najczęściej bowiem mówimy o dochodach wolnych, których listę zawiera w szczególności art. 17 ustawy o CIT, w tym na przykład dochody osiągane w ramach decyzji o wsparciu, dochody osiągane za granicą i podlegające zwolnieniu na mocy umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, względnie o przychodach niezaliczanych do przychodów podatkowych na podstawie dyspozycji w szczególności art. 12 ust. 4 ustawy o CIT. Takie przychody niezaliczane do przychodów podatkowych to np. wymiana kryptowaluty na inną kryptowalutę, czy otrzymanie zwrotu nadpłaconego podatku. Znacznik PD1_1 dotyczący przychodów wyłączonych z opodatkowania będzie w zasadzie pokrywał jedynie dochody z działalności rolnej czy leśnej.
Podobnie, po stronie kosztów, różnice trwałe pomiędzy ujęciem rachunkowym i podatkowym podzielone zostały na znacznik ogólny i trzy znaczniki szczegółowe: PD4 - koszty niestanowiące kosztów uzyskania przychodów (trwałe różnice pomiędzy zyskiem/stratą dla celów rachunkowych a dochodem/stratą dla celów podatkowych) i PD4_1 koszty związane z przychodami, w stosunku do których nie stosuje się przepisów ustawy, PD4_2 koszty związane z przychodami, które nie są zaliczane do przychodów podatkowych , PD4_3 koszty związane z dochodami (przychodami) wolnymi. Poszczególne znaczniki szczegółowe dotyczące kosztów PD4_1, PD4_2 i PD4_3, powiązane będą wprost ze znacznikami szczegółowymi dotyczącymi przychodów PD1_1, PD1_2 i PD1_3. Dla przykładu koszty związane z działalnością rolniczą będą oznaczone PD4_1, koszty związane z wymianą bitcoina na ethereum PD4_2, a koszty związane z działalnością strefową PD4_3. W przeciwieństwie jednak do ogólnego znacznika PD1 dotyczącego różnic trwałych po stronie przychodów, który zasadniczo w praktyce nie będzie występował często, znacznik PD4 będzie użytkowany powszechnie, bo to właśnie pod tym znacznikiem znajdą się wszelkie inne koszty niestanowiące podatkowych kosztów uzyskania przychodów, w szczególności te wylistowane w art. 16 ustawy o CIT.
Różnice przejściowe są opisane poprzez znacznik PD2 - przychody niepodlegające opodatkowaniu w roku bieżącym, PD3_PB - przychody podlegające opodatkowaniu w roku bieżącym, ujęte w księgach rachunkowych lat ubiegłych i odpowiedni w zakresie kosztów PD5 - koszty nieuznawane za koszty uzyskania przychodów w bieżącym roku i PD6_PB - koszty uznawane za koszty uzyskania przychodów w roku bieżącym, ujęte w księgach lat ubiegłych. Znaczniki PD3 i PD6 występują tylko w wersji pozabilansowej, gdyż w danym roku nie są przychodami, czy kosztami rachunkowymi – stąd nie jest możliwe zastosowanie znacznika bilansowego.
Podatnik musi zapewnić, że na danym koncie nie występują zdarzenia niejednorodne podatkowo. Jak wyjaśnia Ministerstwo Finansów, jeżeli jednostka stosuje znaczniki PD dla kont pozabilansowych, zapisy na tych kontach powinny również odzwierciedlać rzeczywiste operacje gospodarcze, a nie jedynie kwoty zbiorcze. Zaleca się stosowanie zasad analogicznych, jak dla kont bilansowych (m.in. rodzaj dowodu księgowego, opis operacji). Jednostka stosownie do swoich potrzeb przyjmuje rozwiązania zapewniające wypełnienie ustawowych obowiązków. Może więc przyjąć model wyodrębnionych kont bilansowych, model kont pozabilansowych lub model tzw. mieszany.
Ostatecznie więc, jeśli znacznik podatkowy zostanie wypełniony, będzie to informacja dla administracji skarbowej, że różnica trwała lub przejściowa o danym charakterze wystąpiła w przypadku danej transakcji, natomiast jeśli znacznik nie zostanie wypełniony, będzie to informacja, że kwalifikacja podatkowa i rachunkowa jest zgodna, a więc że np. dany koszt to zdaniem podatnika koszt podatkowy. Każdy zapis księgowy będzie miał w węźle KontoZapis podany numer konta ostatecznego zapisu, a więc także podaną kwalifikację podatkową, której dokonuje podatnik. Opis księgowania wraz ze znacznikiem podatkowym jest najważniejszym elementem JPK_CIT i będzie miało najbardziej donośnie skutki dla podatników. Jest to cicha rewolucja, bowiem administracja skarbowa przechodzi z ery szczątkowej wiedzy o rozliczeniach podatku dochodowego, do wiedzy o kwalifikacji podatkowej każdej pojedynczej transakcji dokonywanej przez podatnika. Na podstawie opisu transakcji, ewentualnie po dodaniu informacji z KSeF i sprawdzeniu krzyżowym JPK kontrahenta, administracja będzie mogła wyrobić sobie poogląd co do prawidłowości postępowania podatnika w stosunku do kwalifikacji podatkowej poszczególnych zdarzeń.
Na tym tle warto pamiętać, że administracja skarbowa oczekuje, że opisy księgowań będą formułowane w sposób zrozumiały i precyzyjny. Osoba z zewnątrz przedsiębiorstwa, patrząc na opis, powinna być w stanie wyrobić sobie prawidłowe wyobrażenie o zdarzeniu gospodarczym, w którym uczestniczyła jednostka. Jeśli lektura opisu nie daje możliwości zrozumienia czego dotyczyła transakcja – opis, a zarazem księgi i JPK_CIT jest wadliwy, co stanowi wykroczenie skarbowe. Natomiast jeśli opis jest zrozumiały, ale nie daje prawidłowego wyobrażenia o transakcji, księgi mogą zostać uznane za prowadzone nierzetelnie, co z kolei jest przestępstwem skarbowym. Jeśli w jednostce, w opisach księgowania, stosowane są nieczytelne skróty, uproszczenia, kody, nazwy kontrahenta, czy automatycznie nadawane numery lub symbole, osoby odpowiedzialne lub nadzorujące księgowania, mogą odpowiadać karnie. Sprawdzenie, czy stosowany opis księgowania jest czytelny, czy nie, następować będzie automatycznie i nie będzie wymagało prowadzenia postępowania dowodowego. Oczywiście jednostkowe uchybienia nie mają większego znaczenia, jeśli jednak znaczna część opisów księgowań jest nieczytelna, administracja skarbowa powinna podjąć działania dyscyplinujące, gdyż w ten sposób niweczony jest sens JPK_CIT. Warto w tym kontekście przyjrzeć się procedurze księgowania i praktyce funkcjonującej w jednostce i podjąć działania naprawcze, zanim plik zostanie wysłany administracji skarbowej.
