Zdaniem NSA look-through approach nie ma podstaw prawnych
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 marca 2026 r., sygn. akt II FSK 1128/25 jednoznacznie zakwestionował możliwość stosowania koncepcji look-through approach w podatku u źródła, wskazując, że nie ma ona normatywnego umocowania ani w przepisach krajowych, ani w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania, co stanowi istotne odejście od wcześniejszych, bardziej liberalnych orzeczeń zarówno polskich sądów administracyjnych, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i jednocześnie wzmacnia formalistyczne podejście do identyfikacji podatnika oraz stosowania preferencji podatkowych.
Sprawa dotyczyła klasycznej struktury finansowania, w której płatności odsetkowe były przekazywane do podmiotu pośredniczącego z Wielkiej Brytanii, podczas gdy rzeczywistymi właścicielami należności były podmioty z Luksemburga. Podatnik argumentował, że dla celów podatku u źródła należy „przejrzeć” strukturę i zastosować odpowiednią umowę podatkową właściwą dla rzeczywistego właściciela, odwołując się właśnie do koncepcji look-through approach.
NSA zdecydowanie odrzucił taką argumentację. Kluczowe znaczenie ma tu jednoznaczne stanowisko sądu, zgodnie z którym: „podejście ‘look-through approach’ można traktować jedynie jako postulat de lege ferenda, ponieważ nie ma ono umocowania w obowiązujących przepisach prawa krajowego, wspólnotowego lub umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania”. W ocenie NSA nie ma możliwości opierania preferencji podatkowych wyłącznie na ekonomicznym spojrzeniu na przepływy.
Sąd podkreślił również, że podatnik nie był w stanie wskazać podstawy prawnej dla tej koncepcji, „opierając się jedynie na przekonaniu, iż zapewnia ono realizację celu dyrektywy (…) oraz umów o unikaniu podwójnego opodatkowania”. W ocenie NSA takie podejście jest niewystarczające, ponieważ każda preferencja podatkowa musi wynikać z konkretnego przepisu, a nie z ogólnych założeń systemowych czy celowościowych.
Co ważne, NSA zwrócił uwagę na literalne stosowanie przepisów regulujących podatek u źródła. Skoro odsetki są wypłacane konkretnemu podmiotowi, to właśnie ten podmiot jest podatnikiem dla potrzeb opodatkowania, niezależnie od tego, czy jest rzeczywistym właścicielem należności. W konsekwencji brak statusu rzeczywistego właściciela nie otwiera drogi do „przekierowania” opodatkowania na inny podmiot w oparciu o look-through approach.
Istotnym elementem uzasadnienia jest także krytyka wcześniejszego orzecznictwa, na które powoływał się sąd pierwszej instancji. NSA wskazał, że odwołania do wcześniejszych wyroków nie mogą zastępować analizy przepisów i nie tworzą samodzielnej podstawy prawnej dla stosowania omawianej koncepcji. Wprost podkreślono, że sąd pierwszej instancji „nie przedstawił żadnych przekonywujących racji”, które uzasadniałyby odejście od literalnej wykładni przepisów.
Dodatkowo NSA zaakcentował, że stosowanie look-through approach prowadziłoby w tej sprawie do obniżenia efektywnego opodatkowania poprzez sięgnięcie po preferencje z umów podatkowych, co stoi w sprzeczności z konstrukcją przepisów regulujących podatek u źródła. W tym kontekście sąd wyraźnie oddzielił sytuacje zapobiegania nadużyciom od prób rozszerzania preferencji podatkowych bez podstawy ustawowej.
Na szczególną uwagę zasługuje też fragment odnoszący się do wcześniejszych wyroków NSA, gdzie sąd przypomniał, że „koncepcja ‘look through approach’ nie ma oparcia w przepisach prawa podatkowego”, a jednocześnie potwierdził, że warunkiem stosowania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania jest spełnienie przesłanek przewidzianych w przepisach, w tym identyfikacja podatnika jako odbiorcy należności.
Warto w tym miejscu przypomnieć, że w objaśnieniach podatkowych z 3 lipca 2025 r. dotyczących stosowania tzw. klauzuli rzeczywistego właściciela dla celów podatku u źródła, ministerstwo finansów potwierdziło możliwość stosowania klauzuli LTA, z tym, że bezpośrednio wskazało, że organy podatkowe nie mają obowiązku jej stosowania, a wyłącznie taką możliwość.
