Zwolnienie z podatku od nieruchomości dla zabytków – jakie warunki trzeba spełnić?

Na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (dalej: UPOL), zwalnia się od podatku od nieruchomości:

• grunty, budynki lub ich części zajęte wyłącznie na potrzeby prowadzenia przez stowarzyszenia statutowej działalności wśród dzieci i młodzieży w zakresie oświaty, wychowania, nauki i techniki, kultury fizycznej i sportu, z wyjątkiem wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej, oraz grunty zajęte trwale na obozowiska i bazy wypoczynkowe dzieci i młodzieży (pkt 5);
• grunty i budynki wpisane indywidualnie do rejestru zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej (pkt 6);
• grunty stanowiące nieużytki, użytki ekologiczne, grunty zadrzewione i zakrzewione, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej (pkt 10).

Na tle powyższej regulacji powstał spór pomiędzy podatnikiem, a organami podatkowymi (Prezydentem Miasta a następnie Samorządowym Kolegium Odwoławczym), którego istota sprowadzała się do możliwości zastosowania zwolnienia podatkowego dla nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków na podstawie decyzji z 1971 r., zmienionej decyzją z 2009 r. (dalej: Nieruchomość), co miało kluczowe znaczenie w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2025 r.

Nieruchomość stanowi grunt o pow. 17,8571 ha, jest zabudowana budynkiem i prowadzona jest dla niej księga wieczysta. Nieruchomość nie jest związana z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Zdaniem organu podatkowego drugiej instancji:

• na mocy art. 7 ust. 1 pkt 6 UPOL ustawodawca podatkowy przyznaje podatnikowi zwolnienie z podatku od nieruchomości gruntów i budynków wpisanych do rejestru zabytków, ale czyni to pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, a pismem z 2025 r. Miejski Konserwator Zabytków poinformował, że Nieruchomość nie jest utrzymywana zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Podnoszone w odwołaniu kwestie związane z brakiem partycypacji w kosztach, w związku ze złożonym wnioskiem o udzielenie dotacji w 2025 r. na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Kluczowe znacznie dla rozstrzygnięcia tego, czy może dojść do zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 6 UPOL miało stanowisko wyrażone przez organ konserwatorski;
• odnośnie stanowiska podatnika, że grunt należy do nieużytków, jest zadrzewiony i zakrzewiony, a zatem powinien korzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 7 ust. 1 pkt 10 UPOL, organ odwoławczy wskazał, iż o zaliczeniu gruntów do nieużytków, gruntów zadrzewionych i zakrzewionych decydują zapisy w ewidencji gruntów i budynków. Grunt (poszczególne działki) został sklasyfikowany jako: Ti (tereny inwestycyjne), Ba (tereny przemysłowe) oraz dr (drogi). Wiążąca dla organów podatkowych jest klasyfikacja gruntów wynikająca z wyżej wskazanej ewidencji na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Dopóki dane te nie zostaną zmienione w stosownym trybie, dopóty organ podatkowy będzie zobowiązany uwzględnić je przy ustalaniu podatku.

Podatnicy zaskarżyli decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Sąd wyrokiem z dnia 2 czerwca 2026 r. o sygn. I SA/Bd 691/25 uchylił decyzję, jednakże nie podzielił wszystkich podniesionych przez podatników zarzutów.

Zwolnienie na mocy art. 7 ust. 1 pkt 6 UPOL

Zdaniem WSA nie zostały spełnione wszystkie kryteria stanowiące podstawę do zastosowania tego zwolnienia. Sam fakt objęcia ochroną konserwatorską nie powoduje automatycznie prawa do skorzystania ze spornego zwolnienia z podatku od nieruchomości, przesądzające znaczenie miało pismo Miejskiego Konserwatora Zabytków. Okoliczność, że właścicielowi nieruchomości nie przyznano np. dotacji na utrzymanie zabytku, nie stanowi przesłanki zwolnienia go z podatku od nieruchomości. W ocenie Sądu także nie może zmienić oceny braku podstaw do zwolnienia podatkowego okoliczność, że podejmowane są działania w celu ewentualnych prac związanych z zabytkiem (wykonanie wstępnej propozycji planistycznej, wystąpienie z wnioskiem o wydanie pozwolenia na prowadzenie robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków). Powyższe nie świadczy o spełnieniu przesłanki zwolnienia z art. 7 ust. 1 pkt 6 UPOL. Czym innym są zamiary, projekty, planowanie prac nad zabytkiem, a czym innym ziszczenie się przesłanki w postaci utrzymywania i konserwowania przedmiotu opodatkowania, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków.

Zwolnienie na mocy art. 7 ust. 1 pkt 10 UPOL

W ocenie WSA w sprawie nie znajduje zastosowania zwolnienie na tej podstawie, gdyż jak wynika z wypisów z ewidencji gruntów, działki zostały oznaczone w ewidencji gruntów jako "Ti", "Ba" i "dr", a zastosowanie przedmiotowego zwolnienia wymaga spełniania warunku sklasyfikowania w ewidencji jako nieużytki "N" lub "Lz". Bez znaczenia pozostaje fakt, że podatnicy wskazują na porośniętą nieruchomość roślinnością, tj. drzewami i krzakami.

Zwolnienie na mocy art. 7 ust. 1 pkt 5 UPOL

Kluczowe dla wyniku sprawy jest ustalenie czy Nieruchomość jest rzeczywiście zajęta wyłącznie na prowadzenie statutowej działalności wśród dzieci i młodzieży w zakresie określonym w przepisie art. 7 ust. 1 pkt 5 UPOL i nie służy ona żadnym innym (nawet ubocznym) celom. Należało zatem poczynić ustalenia czy wskazane zwolnienie podatkowe przysługuje, w tym wezwać podatników do wykazania (przedłożenia dowodów) okoliczności uzasadniających to zwolnienie. Jeżeli zdaniem Kolegium zwolnienie nie przysługuje to powinno odnieść się do tej kwestii w uzasadnieniu decyzji, wyjaśniając, dlaczego tak uważa. Decyzja organu odwoławczego jako sprzeczna z przepisami procesowymi zdaniem WSA podlegała wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Jak podkreślił WSA, nie oznacza to, iż podatnikom przysługuje zwolnienie na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5 UPOL - Sąd stwierdza wyłącznie, że zagadnienie to wymaga zbadania i ocenie.