Czym grozi JPK_CIT spółkom na estońskim CIT?

Nie ulega wątpliwości, że podatnicy opodatkowani ryczałtem od dochodów spółek są obowiązani do przesyłania jednolitych plików kontrolnych w podatkach dochodowych. Obowiązki te są jednak ograniczone w porównaniu do podatników opodatkowanych na zasadach klasycznych, gdyż zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów, podatnicy opodatkowani ryczałtem od dochodów spółek nie muszą uzupełniać ksiąg o dodatkowe znaczniki podatkowe. Nie muszą także uzupełniać pól w węźle RPD (należy wpisać 0). Stanowisko Ministerstwa Finansów budzi wątpliwości w kontekście literalnego brzmienia rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 sierpnia 2024 r. w sprawie dodatkowych danych, o które należy uzupełnić prowadzone księgi rachunkowe podlegające przekazaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. poz. 1314), zgodnie z którym należy porównać podstawę opodatkowania i wynik finansowy podatnika. Także podatnicy opodatkowani ryczałtem ustalają podstawę opodatkowania i możliwe jest porównanie tej podstawy z wynikiem finansowym. Jednak znaczniki podatkowe określone w rozporządzeniu nie mają sensu w modelu opodatkowania zysków dystrybuowanych, stąd podejście Ministerstwa Finansów jest trafne. Podatnicy opodatkowani ryczałtem od dochodów spółek, tak jak inni podatnicy CIT, muszą wykonać mapowanie kont, oznaczyć kontrahentów i powiązać transakcje z KSeF,  

Brak konieczności wypełniania znaczników podatkowych nie oznacza jednak, że jednolite pliki kontrolne w podatku dochodowym nie wpłyną na sytuację podatników opodatkowanych ryczałtem od dochodów spółek. Choć fiskus nie pozna wprost kwalifikacji podatkowej transakcji gospodarczych dokonywanych przez podatników na estońskim CIT – ale otrzyma narzędzia, aby lepiej weryfikować prawidłowość identyfikacji zdarzeń wpływających na podstawę opodatkowania.Należy zauważyć, że podstawowym elementem opodatkowania w modelu estońskim jest wypłata zysków w postaci dywidendy. Pozostałe kategorie dochodów w ryczałcie od dochodów spółek mają jedynie charakter uzupełniający i zabezpieczający system przed unikaniem opodatkowania. Zazwyczaj więc podatnicy nie będą wykazywać znaczących dochodów z ukrytych zysków, wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą czy nieujawnionych operacji gospodarczych. Administracja skarbowa będzie miała jednak o wiele szersze możliwości kontrolne dotyczące tych kategorii.  

Jednym z obowiązkowych elementów, o które należy uzupełnić księgi rachunkowe, jest informacja z jakim kontrahentem została zawarta określona transakcja gospodarcza. Podając NIP kontrahenta podatnik umożliwia filtrowanie transakcji podatnika na te, które zostały zawarte z podmiotem powiązanym lub podmiotami niepowiązanymi. Transakcje z podmiotami powiązanymi mogą generować dochód z tytułu ukrytych zysków. Administracja może odczytać sens transakcji z jej opisu, zweryfikować dane widniejące na fakturze, jeśli została wystawiona i weryfikować, czy dochód z ukrytych zysków został wykazany w deklaracji. Szczególnie uważnie będą badane pożyczki, czynsze najmu i wynagrodzenia za różnego typu usługi niematerialne świadczone przez wspólników.  

Podobnie, opisy operacji gospodarczych mogą być analizowane w kontekście wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą. Administracja może sprawdzić jakiego typu płatność została przekazana na rzecz jakiego podmiotu i weryfikować czy odpowiednie kwoty zostały wykazane w zeznaniu. 

Znaczne ryzyko i wiele wątpliwości związanych jest z kategorią nieujawnionych operacji gospodarczych. Podatnik opodatkowany ryczałtem od dochodów spółek jest obowiązany do prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz sporządzania sprawozdań finansowych na podstawie przepisów o rachunkowości w sposób zapewniający prawidłowe określenie wysokości zysku (straty) netto, podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku. Przepis ten nie jest jedynie dobrym standardem. Jego naruszenie ma określone negatywne i dolegliwe konsekwencje dla podatnika.   

Po pierwsze, opodatkowaniu ryczałtem podlega wartości przychodów i kosztów podlegających zgodnie z przepisami o rachunkowości zarachowaniu w roku podatkowym i uwzględnieniu w zysku (stracie) netto, które nie zostały uwzględnione w tym zysku (stracie) netto. Po drugie, podatnik opodatkowany ryczałtem traci prawo do tego opodatkowania z końcem roku poprzedzającego rok podatkowy, w którym podatnik nie prowadził ksiąg podatkowych lub dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie wyniku finansowego netto. Regulacje te miały przede wszystkim stanowić podstawę dla administracji skarbowej do opodatkowania i eliminowania z ryczałtu podatników, którzy nie prowadzą ksiąg rachunkowych, czy nie ewidencjonują ich w księgach, np. dokonując transakcji „na czarno”. Dostrzec jednak można, że przepisy te są obecnie interpretowane przez administrację skarbową szeroko, która upatruje obowiązku podatkowego nawet w przypadku niezawinionych błędów w prowadzeniu ksiąg rachunkowych. Teoretycznie nawet nieznaczna transakcja rozpoznana w księgach z opóźnieniem, może skutkować koniecznością opodatkowania kwoty z niej wynikającej a także ryzyko uznania, że podatnik utracił prawo do opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek. Obowiązek raportowania przez podatników na estońskim CIT ksiąg rachunkowych daje możliwość administracji skarbowej śledzenia poszczególnych księgowań. Podatnicy podają m.in. datę operacji gospodarczej, datę ujęcia operacji w księgach podatkowych oraz datę wystawienia dokumentu księgowego. Jednocześnie księgowania podatnika można porównać krzyżowo z danymi wynikającymi z ksiąg kontrahenta. Raportowanie JPK-CIT stawia podatników opodatkowanych estońskim CIT przed realnym zagrożeniem znacznego zwiększenia zainteresowania administracji skarbowej tą pobieżnie traktowaną dotychczas kategorią dochodu w estońskim CIT. 

W tym kontekście warto skorzystać ze specjalnego rozwiązania dostępnego dla ryczałtowców – zwiększonego progu dla możliwości skorzystania z kwartalnego rozliczenia VAT, które z kolei pozwala na odroczenie o rok obowiązku przesyłania JPK-CIT. Podatnicy podlegający opodatkowaniu ryczałtem od dochodów spółek uprawnieni są do kwartalnych rozliczeń VAT, jeżeli wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) u tych podatników nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 4 000 000 euro. Choć nie jest jasne, kiedy należy wybrać kwartalny VAT, aby skorzystać z odroczenia obowiązku przesyłania plików JPK-CIT, większość argumentów przemawia za uznaniem, że wystarczające jest pozostawanie na kwartalnym VAT od początku 2026 r.