MAP – procedura wzajemnego porozumiewania się

Czym jest procedura MAP i po co ją wprowadzono 

Procedura MAP jest mechanizmem międzypaństwowym, opartym na umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jej sens polega na tym, że spór dotyczący zgodności opodatkowania z umową nie jest rozstrzygany wyłącznie w ramach krajowych środków zaskarżenia w jednym państwie, lecz przenosi się na poziom rozmów pomiędzy właściwymi organami obu państw. Właściwe organy mają dążyć do usunięcia opodatkowania niezgodnego z umową, a w typowym przypadku do wyeliminowania podwójnego opodatkowania. 

W praktyce oznacza to, że MAP służy przede wszystkim sytuacjom, w których podatnik jest opodatkowany, lub może zostać opodatkowany, w sposób sprzeczny z rozkładem praw do opodatkowania przewidzianym w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania.  

MAP dotyczy sporów, w których działania jednego państwa albo obu państw prowadzą lub mogą prowadzić do opodatkowania niezgodnego z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania.  

Procedura MAP wynika z samych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Standardowo znajduje się w odrębnym artykule umowy, który opisuje, kiedy podatnik może wystąpić z wnioskiem oraz jaką rolę pełnią właściwe organy. To ma praktyczne znaczenie z dwóch powodów. 

Po pierwsze, MAP jest instrumentem traktatowym, więc jej podstawą jest umowa międzynarodowa, a nie uznaniowa praktyka krajowej administracji. Jeżeli stan faktyczny mieści się w przesłankach z umowy, podatnik ma prawo uruchomić procedurę. 

Po drugie, ponieważ postanowienia w poszczególnych umowach mogą różnić się w detalach, zawsze punktem wyjścia jest konkretna umowa właściwa dla danej relacji międzynarodowej. Jednocześnie wiele umów jest wzorowanych na modelowej konwencji Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, co sprzyja spójności rozumienia MAP i ułatwia przewidywanie przebiegu procedury. 

MAP nie jest trybem potwierdzenia obowiązków podatkowych „z góry” 

Ważnym ograniczeniem MAP jest jej funkcja - celem jest usunięcie rzeczywistego albo potencjalnego opodatkowania niezgodnego z umową, a nie udzielenie uprzedniego potwierdzenia, że dane rozliczenie będzie prawidłowe.  

To rozróżnienie jest istotne także dlatego, że w systemach podatkowych funkcjonują inne instrumenty, które mogą służyć zwiększeniu pewności rozliczeń, ale ich logika i podstawy prawne są odmienne. MAP nie zastępuje tych instrumentów i nie działa jako uniwersalna ścieżka do uzgodnienia stanowiska na przyszłość. 

Z wnioskiem o wszczęcie procedury występuje podatnik, którego dotyczy spór lub ryzyko sporu. Wniosek składa się do właściwego organu państwa rezydencji podatkowej podatnika. W Polsce rolę właściwego organu pełni minister właściwy do spraw finansów publicznych. 

Jak przebiega MAP w praktyce 

Przebieg MAP można opisać jako sekwencję etapów. 

Najpierw właściwy organ państwa rezydencji podatnika analizuje, czy wniosek jest dopuszczalny i czy przedstawia problem, który mieści się w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania. Na tym etapie bada się, czy wskazane okoliczności rzeczywiście dotyczą opodatkowania niezgodnego z umową oraz czy istnieje realne ryzyko podwójnego opodatkowania albo innego naruszenia umowy. 

Jeżeli wniosek zostanie przyjęty, rozpoczyna się zasadnicza część procedury - konsultacje pomiędzy właściwymi organami zainteresowanych państw. Ich celem jest wypracowanie porozumienia, które usuwa opodatkowanie sprzeczne z umową. Porozumienie nie jest orzeczeniem sądu ani decyzją administracyjną w klasycznym znaczeniu, ale wspólnym stanowiskiem uzgodnionym przez organy obu państw w granicach umowy. 

MAP w tle krajowych regulacji proceduralnych 

Choć źródłem MAP są umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, wybrane elementy proceduralne bywają doprecyzowane w przepisach krajowych. W polskim porządku prawnym pewne zagadnienia związane z rozstrzyganiem sporów o podwójne opodatkowanie oraz z instytucjami porozumień dotyczących cen transferowych zostały uregulowane w ustawie z 16 października 2019 roku o rozstrzyganiu sporów dotyczących podwójnego opodatkowania oraz zawieraniu uprzednich porozumień cenowych.