Metoda podatkowa rozpoznawania różnic kursowych transakcyjnych

Przy metodzie podatkowej rozliczania różnic kursowych ujemne różnice kursowe transakcyjne stanowią koszty uzyskania przychodu, a dodatnie zwiększają przychody, przy czym różnice te dotyczą rozliczeń należności i zobowiązań w walucie obcej powstałych w związku z dokonywanymi transakcjami handlowymi. Powstają one, gdy: 

• wartość przychodu należnego w walucie obcej w dniu jego powstania dla celów podatkowych jest inna niż jego wartość w dniu faktycznego otrzymania; 

• gdy wartość kosztu podatkowego w walucie obcej w dniu jego zarachowania jest inna niż jego wartość w dniu zapłaty. 

Różnice kursowe transakcyjne w ramach metody podatkowej 

Na podstawie art. 9b ust. 1 ustawy o CIT, podatnicy ustalają różnice kursowe na podstawie: 

1) art. 15a ustawy o CIT (tzw. metoda podatkowa), albo 

2) przepisów o rachunkowości, pod warunkiem, że w okresie, o którym mowa w ust. 3, sporządzane przez podatników sprawozdania finansowe będą badane przez firmy audytorskie. 

W praktyce różnice kursowe można ustalać na podstawie jednej z dwóch ww. metod. Niniejszy artykuł dotyczy tylko metody podatkowej w zakresie różnic kursowych transakcyjnych, które są jednym ze źródeł skutkujących powstaniem różnic kursowych zgodnie z art. 15a ustawy o CIT. 

W przypadku metody podatkowej, ustawa o CIT wprost przesądza, że różnice kursowe zwiększają odpowiednio przychody jako dodatnie różnice kursowe albo koszty uzyskania przychodu jako ujemne różnice kursowe. 

Różnice kursowe transakcyjne to w największym skrócie te, które wynikają z rozliczenia przychodów należnych i kosztów poniesionych wyrażonych w walucie obcej, czyli z typowych rozrachunków handlowych, gdzie najpierw pojawia się należność lub zobowiązanie, a dopiero później dochodzi do ich uregulowania. W metodzie podatkowej moment powstania różnicy jest zakotwiczony w zdarzeniu rozliczeniowym - w przypadku przychodów porównuje się wartość przychodu w dniu jego wpływu z wartością tego przychodu w dniu otrzymania przeliczoną według kursu faktycznie zastosowanego, a w przypadku kosztów porównuje się wartość kosztu poniesionego według kursu średniego Narodowego Banku Polskiego z wartością tego kosztu w dniu zapłaty według kursu faktycznie zastosowanego.  

To porównanie działa w dwie strony i jest uregulowane osobno dla dodatnich i ujemnych różnic kursowych - ujemna różnica kursowa po stronie kosztu wystąpi wtedy, gdy koszt według kursu średniego Narodowego Banku Polskiego okaże się niższy od wartości tego kosztu w dniu zapłaty według kursu faktycznie zastosowanego. Analogicznie, ujemna różnica kursowa po stronie przychodu wystąpi wtedy, gdy przychód w dniu jego wpływu okaże się wyższy od wartości przychodu w dniu otrzymania według kursu faktycznie zastosowanego. W sytuacjach odwrotnych powstaną dodatnie różnice kursowe. 

Ważne jest to, że katalog zdarzeń tworzących podatkowe różnice kursowe jest w praktyce zamknięty w tym sensie, że różnice kursowe powstają tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z przepisów dotyczących tych różnic. 

Dla praktyki rozliczeń równie ważne są definicje techniczne, które przesądzają, co jest kosztem poniesionym oraz co jest dniem zapłaty na potrzeby obliczeń różnic kursowych. Przepisy wskazują, że za koszt poniesiony uważa się koszt wynikający z otrzymanej faktury, rachunku albo innego dowodu w przypadku braku faktury lub rachunku, a za dzień zapłaty uważa się dzień uregulowania zobowiązań w jakiejkolwiek formie, w tym również w wyniku potrącenia wierzytelności.