Nowe ryzyko dla zarządów i „faktycznych decydentów”

Nowe ryzyko dla zarządów i „faktycznych decydentów” – projekt zmian Ordynacji podatkowej

Wysłane przez Monika Wnęk

Kategorie Kontrole i postępowania

Data 27 marzec 2026

Ministerstwo Finansów opublikowało projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej, który istotnie zmienia zasady odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółek. Zmiany wzmacniają pozycję organów podatkowych, ale jednocześnie porządkują standardy odpowiedzialności – w dużej mierze w oparciu o orzecznictwo TSUE. Zaproponowany projekt znajduje się w fazie prac legislacyjnych po publikacji przez Ministerstwo Finansów i podlega konsultacjom i opiniowaniu.

Kluczowe zmiany

Należyta staranność zamiast formalnych przesłanek

Odpowiedzialność członków zarządu będzie oparta na ocenie dochowania należytej staranności, a nie – jak dotychczas – np. na formalnym złożeniu wniosku o upadłość.

Odwrócony ciężar dowodu

Powstanie zaległości podatkowej oznacza domniemanie braku staranności. To osoba zarządzająca będzie musiała wykazać, że działała prawidłowo.

Odpowiedzialność „faktycznych decydentów”

Nowe przepisy obejmą nie tylko formalny zarząd, ale także osoby faktycznie prowadzące sprawy spółki. To istotne uderzenie w struktury oparte na tzw. „słupach”.

Alternatywa: działania naprawcze

Możliwe będzie uwolnienie się od odpowiedzialności, jeśli dana osoba doprowadzi do spłaty większości zaległości (ponad 50%).

Wzmocnienie uprawnień procesowych

Osoby trzecie zyskają dostęp do akt postępowań wobec spółki oraz możliwość kwestionowania ustaleń organów.

Zmiany proceduralne

wydłużenie terminu na wydanie decyzji do 7 lat, możliwość wcześniejszego zabezpieczenia majątku.

Kontekst zmian

Obowiązujące przepisy, w szczególności art. 116 Ordynacji podatkowej, były analizowane przez Trybunał Sprawiedliwości UE w wyrokach z 27 lutego 2025 r. (C-277/24, Adjak) oraz 30 kwietnia 2025 r. (C-278/24, Genzyński). Choć nie zakwestionowano ich zgodności z prawem unijnym, orzeczenia te stały się impulsem do ich przeglądu.

Dodatkowo Najwyższa Izba Kontroli w wystąpieniu z 15 grudnia 2025 r. dotyczącym zarządzania zaległościami podatkowymi przez Krajową Administrację Skarbową wskazała na niską skuteczność obecnych regulacji, szczególnie w kontekście odpowiedzialności członków zarządu. Zwrócono uwagę na problem tzw. „słupów”, czyli osób formalnie pełniących funkcje, bez realnego wpływu na działalność spółki.

Co to oznacza w praktyce?

Projekt wprowadza obiektywny model odpowiedzialności oparty na niedbalstwie (culpa), zamiast trudnej do wykazania „złej wiary”. Kluczowe będzie porównanie zachowania członka zarządu do wzorca profesjonalnego menedżera.

W praktyce oznacza to, że:

brak wiedzy o sytuacji podatkowej spółki nie będzie skuteczną linią obrony,
podział obowiązków w zarządzie nie wyłączy odpowiedzialności,

kluczowe stanie się realne zarządzanie ryzykiem podatkowym i nadzór nad organizacją.

Etap legislacyjny

Projekt znajduje się na etapie konsultacji. Wejście w życie planowane jest najwcześniej w 2026 r., z krótkim vacatio legis.

Komentarz eksperta

Projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej stanowi wyraźny sygnał zaostrzenia polityki państwa wobec nadużyć w obszarze odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe. Szczególnie istotne jest objęcie odpowiedzialnością osób faktycznie zarządzających oraz umożliwienie szybszego zabezpieczenia ich majątku.

Z drugiej strony, proponowane rozwiązania – zwłaszcza domniemania i szerokie definicje – mogą prowadzić do zwiększenia niepewności prawnej i rozszerzenia odpowiedzialności także na podmioty działające w dobrej wierze.

Dla praktyki oznacza to jedno: zarządzanie ryzykiem podatkowym wchodzi na nowy, znacznie bardziej wymagający poziom.