Odsetki w cash poolingu a podatek u źródła – kiedy bank jako rzeczywisty właściciel odsetek korzysta ze zwolnienia z WHT?

W strukturach cash poolingu często pojawia się pytanie, czy odsetki wypłacane na rzecz banku będącego pool-liderem podlegają opodatkowaniu podatkiem u źródła w Polsce. Na gruncie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a Holandią organy podatkowe potwierdzają, że jeżeli bank jest rzeczywistym właścicielem odsetek (beneficial owner) i jedynym podmiotem uprawnionym do dochodu z tytułu odsetek z cash poolingu, polski płatnik nie jest zobowiązany do poboru podatku u źródła, przy zastosowaniu art. 11 ust. 3 lit. c tej umowy. 

Dla grup korzystających z cash poolingu oznacza to, że przy odpowiednim ukształtowaniu umowy i roli banku można znacząco ograniczyć ryzyka związane z podatkiem u źródła. Kluczowe pozostaje jednak każdorazowe przeanalizowanie: 

• kto jest rzeczywistym właścicielem odsetek, 
• jaką funkcję pełni bank w strukturze, 
• oraz jakie dokładnie postanowienia przewiduje właściwa umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania. 

Wstęp 

Cash pooling – zarówno rzeczywisty, jak i wirtualny – stał się standardowym narzędziem zarządzania płynnością w międzynarodowych grupach kapitałowych. Technicznie rozwiązanie wydaje się proste - rachunki uczestników zostają powiązane, dochodzi do codziennego bilansowania sald, a za korzystanie z nadwyżek naliczane są odsetki. 

Z perspektywy podatkowej sprawa jest jednak bardziej złożona. Kluczowe pytania brzmią: 

• kto jest rzeczywistym właścicielem odsetek (beneficial owner) w strukturze cash poolingu, 
• czy odsetki wypłacane na rzecz podmiotu zagranicznego podlegają w Polsce opodatkowaniu podatkiem u źródła (WHT), 
• kiedy możliwe jest zastosowanie zwolnienia lub obniżonej stawki wynikającej z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. 

Zgodnie z interpretacjami indywidualnymi Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej wydanymi na gruncie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej między Polską i Holandią, w takich sprawach istnieje możliwość zastosowania zwolnienia z opodatkowania na podstawie umowy. 

Odsetki w cash poolingu a umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania 

Na gruncie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania– w tym umowy między Polską a Holandią – odsetki co do zasady mogą być opodatkowane: 

• w państwie rezydencji odbiorcy, 
• oraz – w określonych granicach – w państwie źródła (tu: w Polsce), 

ale jednocześnie umowa przewiduje szereg wyjątków, w których odsetki są zwolnione z opodatkowania w państwie źródła, np. gdy: 

• odbiorcą jest określony typ podmiotu (np. bank lub instytucja finansowa), 
• spełnione są szczególne warunki dotyczące rodzaju długu lub przeznaczenia finansowania. 

Krytyczne znaczenie ma także to, by odbiorca odsetek był ich rzeczywistym właścicielem (beneficial owner) – czyli podmiotem, który faktycznie korzysta z odsetek i nie jest jedynie pośrednikiem działającym na cudzy rachunek. 

Bank jako rzeczywisty właściciel odsetek w strukturze cash poolingu 

W interpretacjach indywidualnych z 20 czerwca 2023 r. (nr 0111-KDIB1-2.4010.225.2023.1.AK) oraz z 6 czerwca 2023 r. (nr 0111-KDIB1-1.4010.208.2023.2.AW) Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej analizował sytuacje, w których: 

• polski podmiot uczestniczy w strukturze cash poolingu, 
• odsetki z tytułu wykorzystania środków są wypłacane na rzecz zagranicznego banku, 
• bank jest rzeczywistym właścicielem odsetek i jedynym podmiotem uprawnionym do dochodu z tego tytułu. 

Organ potwierdził, że w takim układzie - spółka dokonując wypłat odsetek z tytułu umowy na rzecz Banku, będącego rzeczywistym właścicielem wskazanych odsetek oraz jedynym podmiotem uprawnionym do dochodu z tytułu odsetek pobieranych od podmiotów uczestniczących w cash poolingu na podstawie umowy nie jest zobowiązana do pobierania podatku u źródła na podstawie art. 11 ust. 3 lit. c umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską i Holandią. 

W praktyce oznacza to, że: 

• odsetki wypłacane przez polskiego uczestnika na rzecz banku mogą korzystać ze zwolnienia z WHT w Polsce, 
• pod warunkiem, że bank jest traktowany jako beneficial owner odsetek oraz spełnione są przesłanki z odpowiedniego przepisu danej umowy (tu: art. 11 ust. 3 lit. c). 

W obu interpretacjach Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że to właśnie bank – a nie poszczególni uczestnicy cash poolingu – jest faktycznym odbiorcą odsetek i podmiotem, który ponosi ryzyko ekonomiczne związane z finansowaniem w strukturze. 

Warunki bezpiecznego zastosowania zwolnienia z WHT 

Choć interpretacje dotyczą konkretnych stanów faktycznych, pozwalają sformułować kilka ogólnych wniosków praktycznych: 

1. Beneficial owner – rzeczywisty właściciel odsetek. 
Aby skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, konieczne jest, by: 

• bank był faktycznym adresatem odsetek (dochód pozostaje u niego), 
• nie działał jedynie jako techniczny pośrednik rozdzielający odsetki „wprost” na rzecz innych uczestników, 
• ponosił ryzyko ekonomiczne związane z udostępnianiem środków (np. finansuje niedobory, organizuje płynność). 

2. UPO i właściwy przepis dotyczący odsetek. 
Zastosowanie zwolnienia wymaga: 

• prawidłowego zidentyfikowania przepisu umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania dotyczącego zwolnienia z opodatkowania odsetek w państwie źródła (np. art. 11 ust. 3 lit. c), 
• posiadania ważnego certyfikatu rezydencji banku, 
• weryfikacji, że spełnione są warunki przedmiotowe (rodzaj odsetek, charakter odbiorcy), 
• posiadania oświadczenia beneficial owner od obiorcy należności. 

3. Dokumentowanie struktury cash poolingu 
Dla bezpieczeństwa podatkowego warto zadbać o: 

• przejrzystą umowę cash poolingu, w której jasno opisano rolę banku, 
• wskazanie, że bank jest podmiotem uprawnionym do odsetek i ponosi ryzyko ekonomiczne, 
• dokumentację przepływów i sposobu naliczania odsetek.