Ponaglenie w postępowaniu podatkowym – skuteczne narzędzie nie tylko na bezczynność organu

Wysłane przez Monika Wnęk

Kategorie Kontrole i postępowania

Data 24 maj 2026

Postępowania podatkowe potrafią trwać miesiącami, a niekiedy nawet latami. Sam fakt podejmowania przez organ kolejnych czynności nie zawsze oznacza jednak, że sprawa jest prowadzona prawidłowo i terminowo. Ordynacja podatkowa przewiduje w takich sytuacjach instrument ochrony strony – ponaglenie.

W praktyce często pojawia się pytanie: czy ponaglenie można złożyć wyłącznie wtedy, gdy organ pozostaje całkowicie bierny? Odpowiedź przynosi nie tylko treść art. 141 Ordynacji podatkowej, ale również istotny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2023 r. (III FSK 1283/22).

Ponaglenie – środek na niezałatwienie sprawy w terminie

Zgodnie z art. 141 § 1 Ordynacji podatkowej stronie przysługuje ponaglenie na niezałatwienie sprawy:

we właściwym terminie albo

w terminie ustalonym na podstawie art. 140 OP.

Przepis wskazuje, że ponaglenie wnosi się do:

organu podatkowego wyższego stopnia,

albo do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej – jeżeli sprawa nie została załatwiona przez dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej lub dyrektora izby administracji skarbowej.

Co istotne, ustawodawca nie odwołuje się tutaj ani do pojęcia bezczynności, ani przewlekłości. Przedmiotem ponaglenia jest wyłącznie niezałatwienie sprawy w terminie.

Bezczynność a przewlekłość – dlaczego różnica ma znaczenie?

W praktyce te dwa pojęcia bywają używane zamiennie, choć oznaczają odmienne sytuacje.

Bezczynność występuje wtedy, gdy organ nie wydaje rozstrzygnięcia lub nie podejmuje wymaganych działań mimo upływu terminu.

Przewlekłość polega natomiast na prowadzeniu postępowania w sposób nieefektywny – poprzez podejmowanie czynności z dużymi odstępami czasu, wykonywanie działań pozornych albo prowadzenie zbędnych czynności, które nie przybliżają zakończenia sprawy.

Organ może więc formalnie działać, ale jednocześnie prowadzić postępowanie przewlekle.

Co wynika z wyroku NSA z 7 marca 2023 r.?

W sprawie rozpoznawanej przez NSA spółka dochodziła zwrotu nadpłaty podatku od nieruchomości. Organ podatkowy przez długi czas nie dokonał zwrotu, podejmując kolejne działania, które – zdaniem sądów – nie były konieczne do rozstrzygnięcia sprawy.

Kluczowe znaczenie miało jednak nie samo opóźnienie, ale argument podniesiony przez organ w toku postępowania. Organ twierdził, że skarga na przewlekłość była niedopuszczalna, ponieważ wcześniej podatnik wniósł ponaglenie odnoszące się do niezałatwienia sprawy w terminie, a nie odrębnie do przewlekłości.

NSA nie podzielił tego stanowiska.

Sąd jednoznacznie wskazał, że przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują odrębnego ponaglenia na bezczynność ani odrębnego ponaglenia na przewlekłość. Istnieje tylko jedno ponaglenie – na niezałatwienie sprawy w terminie.

Jednocześnie NSA podkreślił, że:

nie ma obowiązku wskazywania w ponagleniu, czy opóźnienie wynika z bezczynności czy przewlekłości,

ponaglenie stanowi warunek wniesienia zarówno skargi na bezczynność, jak i skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania,

istotny jest sam fakt przekroczenia terminu zakończenia sprawy.

To stanowisko ma duże znaczenie praktyczne, ponieważ eliminuje ryzyko formalnego kwestionowania środka ochrony wybranego przez podatnika.

Co dzieje się po wniesieniu ponaglenia?

Jeżeli organ uzna ponaglenie za uzasadnione, zgodnie z art. 141 § 2 Ordynacji podatkowej:

wyznacza dodatkowy termin załatwienia sprawy,

zarządza wyjaśnienie przyczyn opóźnienia,

ustala osoby odpowiedzialne za przekroczenie terminu,

podejmuje działania zapobiegające podobnym sytuacjom w przyszłości,

ocenia, czy niezałatwienie sprawy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

Warto zwrócić uwagę, że organ nie rozstrzyga formalnie o „bezczynności” albo „przewlekłości”. Ocenia wyłącznie, czy doszło do niezałatwienia sprawy w terminie.

Wnioski dla podatników

Podatnik nie musi analizować, czy organ pozostaje bezczynny, czy działa przewlekle. Jeżeli termin załatwienia sprawy upłynął – może skorzystać z ponaglenia. To nie tylko formalne przypomnienie o sprawie, ale realny mechanizm dyscyplinowania administracji podatkowej oraz często konieczny etap przed skierowaniem sprawy do sądu administracyjnego.

Komentarz eksperta

Wyrok NSA z 7 marca 2023 r. (III FSK 1283/22) ma duże znaczenie praktyczne, ponieważ porządkuje sposób stosowania art. 141 Ordynacji podatkowej. Sąd jednoznacznie wskazał, że ponaglenie nie służy zwalczaniu wyłącznie bezczynności organu, lecz szerzej – niezałatwienia sprawy w terminie, niezależnie od tego, czy wynika ono z braku działania, czy przewlekłego prowadzenia postępowania.