Ubezpieczenie na życie z UFK opłacane przez Spółkę – skutki w zakresie CIT, PIT i ZUS

Programy ubezpieczeń na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (UFK) są jednym z narzędzi motywacyjnych i lojalnościowych. Pracodawcy finansują składki na indywidualne polisy swoich pracowników i zleceniobiorców, licząc na wzrost zaangażowania kadry i ograniczenie rotacji. 

Tego typu rozwiązania rodzą jednak kilka kluczowych pytań podatkowych: 

• czy składki finansowane przez spółkę mogą być zaliczane do kosztów uzyskania przychodów, 
• jakie skutki powstają po stronie pracowników, 
• czy wypłaty z polisy są opodatkowane, 
• jaki wpływ mają opłacone składki na podstawę naliczenia składek. 
  

Koszty uzyskania przychodów po stronie spółki 

Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 16 maja 2024 r., nr 0111-KDIB2-1.4010.67.2024.3.MM dotyczyła spółki, która planowała przystąpić do programu ubezpieczenia na życie z Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego. Spółka miała opłacać składki regularne oraz dodatkowe na indywidualne polisy pracowników i zleceniobiorców, traktując je jako element systemu motywacyjnego. 

Organ uznał stanowisko wnioskodawcy za prawidłowe i wskazał, że opłacane składki mogą być kosztem na zasadzie ogólnej, wynikającej z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, jeśli istnieje związek przyczynowy z osiąganymi przychodami lub zabezpieczeniem ich źródła. W odniesieniu do pracowników ponadto kluczowe jest prawidłowe zastosowanie art. 16 ust. 1 pkt 59 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Przepis ten wyłącza z kosztów uzyskania przychodów wydatki na ubezpieczenia na życie i dożycie, chyba że spełnione są łącznie określone warunki, w tym: 

• uprawnionym do otrzymania świadczeń z polisy nie może być pracodawca, 
• umowa musi wykluczać możliwość wypłaty określonych wartości w okresie co najmniej pierwszych pięciu lat. 

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej potwierdził, że przy takim ukształtowaniu umów (ochronnoinwestycyjnych) spółka ma prawo zaliczać w koszty zarówno składki regularne, jak i dodatkowe.  

Skutki podatkowe po stronie pracowników i zleceniobiorców 

Po stronie osób objętych polisą finansowaną przez spółkę co do zasady powstaje przychód. Przychód powstaje w momencie opłacenia składki przez spółkę i odpowiada wartości składki przypadającej na daną osobę. Tę wartość należy doliczyć do przychodu ze stosunku pracy (lub odpowiednio – ze zlecenia) i opodatkować wraz z pozostałym wynagrodzeniem. 

Często pojawia się pytanie o możliwość uniknięcia powstania przychodu po stronie pracownika poprzez zastosowanie polis bezimiennych. Organy podatkowe przyjmują bardzo restrykcyjne podejście: 

• aby nie doszło do powstania przychodu, polisa musiałaby być realnie bezimienna i obejmować szerokie, zmienne grono osób, 
• jeżeli krąg ubezpieczonych jest ograniczony (np. tylko pracownicy danej spółki albo jeszcze węższa grupa), organy argumentują, że można ustalić, kto odnosi korzyść i w jakiej wysokości, a zatem przychód powstaje. 

W praktyce oznacza to, że w typowych programach motywacyjnych z UFK należy liczyć się z powstaniem przychodu u ubezpieczonych. 

Opodatkowanie świadczeń z polisy  

Kolejnym poziomem są skutki podatkowe przy wypłacie świadczeń z polisy. 

Co do zasady świadczenia z tytułu ubezpieczeń osobowych, w tym na życie, korzystają ze zwolnienia na podstawie art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotyczy to części ochronnej polisy (np. wypłat w razie śmierci ubezpieczonego). 

W przypadku polis z ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego pojawia się jednak element inwestycyjny. Dochód osiągnięty w części inwestycyjnej (związany z lokowaniem składek w funduszu) podlega opodatkowaniu 19% podatkiem od dochodów kapitałowych – tzw. podatkiem Belki. Opodatkowaniu podlega różnica pomiędzy wypłaconą kwotą a sumą wpłaconych składek przypadających na część inwestycyjną, zgodnie z zasadami dla dochodów z kapitałów pieniężnych. 

W efekcie część ochronna świadczenia pozostaje zwolniona, natomiast zysk z inwestowania składek w ramach ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego jest opodatkowany. 

Składki ZUS od składek ubezpieczeniowych 

Jeśli składka finansowana przez pracodawcę stanowi przychód, to co do zasady powinna zostać włączona do podstawy wymiaru składek. 

Domyślnie więc wartość składki opłaconej przez pracodawcę powiększa przychód pracownika i od tej wartości naliczane są składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne na zasadach ogólnych. 

Jednocześnie w praktyce Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuszcza wyłączenia z podstawy wymiaru składek dla określonych świadczeń pozapłacowych, jeżeli spełnione są dwa warunki: 

• prawo do świadczenia wynika z regulaminu wynagradzania, układu zbiorowego lub innego aktu wewnętrznego o podobnym charakterze, 
• pracownik partycypuje choćby częściowo w kosztach świadczenia (częściowo odpłatny benefit). 

Linią orzeczniczą i interpretacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych trzeba posługiwać się ostrożnie i każdą konstrukcję weryfikować indywidualnie, ale w dobrze zaprojektowanych programach ubezpieczeniowych możliwe jest ograniczenie obciążeń składkowych.