Umorzone zobowiązania z tytułu pożyczki – dlaczego nie są przychodem z zysków kapitałowych?

Podatnicy regularnie mierzą się z pytaniem, jak prawidłowo kwalifikować określone zdarzenia gospodarcze – jako przychód z zysków kapitałowych czy z innych źródeł. Jednym z częstszych dylematów jest do którego źródła zaliczyć przychód z tytułu umorzenia zobowiązań, w szczególności pożyczek? 

Na pierwszy rzut oka można byłoby uznać, że skoro mamy do czynienia z finansowaniem, to przychód z umorzenia długu powinien być traktowany jako element zysków kapitałowych. Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych i aktualna linia interpretacyjna organów podatkowych prowadzą jednak do innego wniosku. 

Umorzone zobowiązania jako przychód – punkt wyjścia 

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, wartość umorzonych zobowiązań, w tym w szczególności umorzonych pożyczek, co do zasady stanowi przychód podatkowy dłużnika w wysokości umorzonej kwoty. 

Przepis przewiduje pewne wyjątki (np. umorzenie w ramach bankowego postępowania ugodowego), ale mają one zastosowanie do bardzo ograniczonej ilości przypadków. W typowych sytuacjach – gdy wierzyciel zwalnia spółkę z długu, a nie wchodzimy w ustawowe wyłączenia – umorzenie rodzi po stronie dłużnika opodatkowany przychód. 

Na tym etapie pojawia się jednak kluczowe pytanie: z jakiego źródła jest to przychód? 

Art. 7b określających katalog przychodów z zysków kapitałowych ma charakter katalogu zamkniętego – ustawodawca szczegółowo wymienia, co jest przychodem z zysków kapitałowych. W tym katalogu nie znajdziemy wartości umorzonych zobowiązań. 

Jeżeli dana kategoria nie została wprost wymieniona w art. 7b – nie może być traktowana jako przychód z zysków kapitałowych. Skoro więc umorzone zobowiązania nie mieszczą się w tym katalogu, są przychodem z innych źródeł niż zyski kapitałowe. 

Znaczenie celu pożyczki i praktyka interpretacyjna 

Organy podatkowe zwracają przy tym uwagę na cel, na jaki została udzielona pożyczka. Jeżeli pożyczka służy: 

• finansowaniu podstawowej działalności operacyjnej spółki, 
• pokryciu bieżących kosztów, inwestycji związanych z działalnością produkcyjną, usługową czy handlową, 

to przychód z umorzenia takiej pożyczki jest naturalnie związany z tym samym obszarem – z działalnością operacyjną, a nie z działalnością kapitałową. 

Takie podejście potwierdza m.in. indywidualna interpretacja Dyrektora KIS z 8 kwietnia 2025 r. (nr 0114-KDIP2-2.4010.76.2025.2.SJ), w której organ: 

• analizował umorzenie pożyczek udzielonych na sfinansowanie podstawowej działalności gospodarczej, 
• jednoznacznie uznał, że przychód z umorzenia pożyczek nie stanowi przychodu z zysków kapitałowych. 

W praktyce oznacza to, że w typowych sytuacjach – kiedy pożyczka służy działalności operacyjnej – przychód z jej umorzenia należy ujmować jako przychód z innych źródeł. 

Dlaczego kwalifikacja źródła ma znaczenie praktyczne? 

Podział na dwa koszyki przychodów nie jest wyłącznie technicznym zabiegiem ustawodawcy. Niesie on za sobą konkretne skutki podatkowe. Art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przewiduje możliwość zastosowania stawki 9% przez małych podatników (u których przychody osiągnięte w roku podatkowym nie przekroczyły wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 2 000 000 euro) – ale tylko wobec podstawy opodatkowania z przychodów innych niż zyski kapitałowe.