Wewnątrzwspólnotowe nabycie wyrobów akcyzowych z zapłaconą akcyzą – najważniejsze obowiązki przedsiębiorców
Wewnątrzwspólnotowe nabycie wyrobów akcyzowych pozostaje jednym z najbardziej sformalizowanych obszarów prawa akcyzowego. W praktyce przedsiębiorcy bardzo często błędnie zakładają, że skoro akcyza została już zapłacona w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, to sprowadzenie towaru do Polski nie generuje dalszych obowiązków podatkowych. Tymczasem polskie przepisy przewidują odrębne obowiązki akcyzowe również na terytorium kraju.
Problematyka ta ma szczególne znaczenie dla podmiotów sprowadzających alkohol, wyroby energetyczne, paliwa, wyroby tytoniowe oraz inne wyroby wymienione w załączniku nr 2 do ustawy o podatku akcyzowym. Dodatkowo po implementacji dyrektywy 2020/262 istotnie zmieniły się zasady przemieszczania wyrobów akcyzowych dopuszczonych już do konsumpcji. W praktyce oznaczało to rozszerzenie systemu EMCS również na przemieszczenia realizowane poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze obowiązki przedsiębiorców dokonujących wewnątrzwspólnotowego nabycia wyrobów akcyzowych z zapłaconą akcyzą.
Wewnątrzwspólnotowe nabycie wyrobów akcyzowych – podstawowe zasady
Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym wewnątrzwspólnotowe nabycie oznacza przemieszczenie wyrobów akcyzowych lub samochodów osobowych z terytorium jednego państwa członkowskiego UE na terytorium Polski. Co istotne, obowiązek podatkowy może powstać niezależnie od tego, czy akcyza została już zapłacona w państwie wysyłki.
W praktyce możliwe są dwa podstawowe modele przemieszczania wyrobów akcyzowych:
- w procedurze zawieszenia poboru akcyzy,
- poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, czyli z akcyzą zapłaconą w innym państwie członkowskim.
To właśnie drugi model powoduje obecnie najwięcej problemów praktycznych.
Kto jest podatnikiem akcyzy?
Co do zasady podatnikiem jest podmiot dokonujący wewnątrzwspólnotowego nabycia wyrobów akcyzowych. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca sprowadzający do Polski np. alkohol, wino, paliwa lub wyroby tytoniowe może być zobowiązany oprócz właściwej rejestracji akcyzowej jako podatnik w systemie CRPA lub uzyskania właściwego nr akcyzowego (jako uprawniony odbierający) do:
- zgłoszenia planowanego nabycia,
- złożenia zabezpieczenia akcyzowego,
- rozliczenia akcyzy,
- prowadzenia ewidencji,
- realizacji obowiązków w systemie poprzez sporządzenie raportu odbioru
Zakres obowiązków jest uzależniony od tego czy wyrobów akcyzowy jest wymieniony w załączniku nr 2 lub czy jest objęty stawką inną niż zerowa.
Najważniejsze obowiązki przedsiębiorcy
- Zgłoszenie planowanego nabycia – w przypadku wyrobów niewymienionych w załączniku nr 2
Przed wprowadzeniem wyrobów akcyzowych na terytorium Polski podatnik powinien dokonać zgłoszenia o planowanym nabyciu wewnątrzwspólnotowym do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Obowiązek ten dotyczy również części wyrobów objętych zerową stawką akcyzy. - Złożenie zabezpieczenia akcyzowego
W przypadku wyrobów objętych dodatnią stawką akcyzy konieczne jest złożenie zabezpieczenia akcyzowego. - Deklaracja AKC-UA i zapłata akcyzy
Podatnik ma obowiązek złożyć deklarację uproszczoną AKC-UA, obliczyć należną akcyzę oraz dokonać jej zapłaty w terminie 10 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Wyjątkiem są wyroby objęte stawką zerową, które wykazuje się na deklaracji AKC-KZ - Obowiązek prowadzenia ewidencji akcyzowej w zakresie WNT – nabycie wewnątrzwspólnotowe musi być ewidencjonowane dla celów akcyzy zgodnie z wymaganym zakresem danych w przepisach ustawy akcyzowej oraz rozporządzeniu MF z 22 grudnia 2023 r. w sprawie ewidencji, dokumentacji i protokołów dotyczących wyrobów akcyzowych i znaków akcyzy. Ewidencja może być prowadzona:
- papierowo,
- elektronicznie.
Przepisy szczegółowo określają sposób prowadzenia ewidencji, zakres danych oraz zasady archiwizacji dokumentacji.
- Obowiązek zapewnienia banderol (podatkowych znaków akcyzy) – wprzypadku wyrobów objętych takim obowiązkiem, zanim zostaną wprowadzone na terytorium kraju – muszę być oznaczone prawidłowymi banderolami. W związku z tym, czynnością poprzedzającą WNT powinno być w tym wypadku zweryfikowanie obowiązków w tym zakresie oraz zapewnienie odpowiednich banderol.
Wyroby z załącznika nr 2 – szczególne znaczenie zmian po implementacji dyrektywy 2020/262
Największe zmiany dotyczą obecnie wyrobów wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy o podatku akcyzowym, czyli przede wszystkim:
- napojów alkoholowych,
- alkoholu etylowego,
- wyrobów tytoniowych,
- wyrobów energetycznych,
- paliw silnikowych i części olejów.
Przed implementacją dyrektywy 2020/262 przemieszczenia wyrobów z zapłaconą akcyzą odbywały się głównie w oparciu o papierowy uproszczony dokument towarzyszący (UDT). Obecnie system został istotnie zmodernizowany i objęty elektronicznym nadzorem EMCS.
W praktyce oznacza to pojawienie się nowych uczestników obrotu wyrobami akcyzoymi:
- uprawnionego wysyłającego,
- uprawnionego odbiorcy.
Kim jest uprawniony wysyłający?
Uprawniony wysyłający to podmiot uprawniony do rozpoczęcia przemieszczenia wyrobów akcyzowych dopuszczonych już do konsumpcji z jednego państwa członkowskiego do drugiego.
Przemieszczenie odbywa się obecnie przy wykorzystaniu elektronicznego uproszczonego dokumentu administracyjnego e-SAD generowanego w systemie EMCS.
W praktyce oznacza to odejście od klasycznego papierowego modelu dokumentowania transportów wyrobów akcyzowych z zapłaconą akcyzą.
Kim jest uprawniony odbiorca?
Uprawniony odbiorca to podmiot uprawniony do odbioru wyrobów akcyzowych przemieszczanych pomiędzy państwami członkowskimi poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, ale już po dopuszczeniu ich do konsumpcji w państwie wysyłki.
Uzyskanie tego statusu (w tym uzyskania nr akcyzowego dla takiego podmiotu) wiąże się z koniecznością spełnienia szeregu wymogów formalnych, w tym przede wszystkim:
- złożenia zabezpieczenia akcyzowego,
- prowadzenia wymaganej ewidencji,
- obsługi przemieszczeń w systemie EMCS,
- składania deklaracji uproszczonych,
- prawidłowego zamykania przemieszczeń w systemie.
Podsumowanie
Wewnątrzwspólnotowe nabycie wyrobów akcyzowych z zapłaconą akcyzą pozostaje obszarem wymagającym bardzo dużej ostrożności. Szczególne znaczenie mają obecnie regulacje dotyczące wyrobów wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy o podatku akcyzowym oraz nowe zasady funkcjonowania systemu EMCS.
Przedsiębiorcy powinni zwrócić szczególną uwagę na:
- prawidłowe ustalenie statusu uczestników przemieszczenia,
- obowiązki uprawnionego odbiorcy i wysyłającego,
- zabezpieczenia akcyzowe,
- prawidłowe rozliczanie deklaracji AKC-UA i AKC-KZ,
- obowiązki ewidencyjne,
- prawidłowe zamykanie przemieszczeń w EMCS,
- dodatkowe regulacje dotyczące paliw i alkoholu.
Nieprawidłowości w tym zakresie mogą prowadzić nie tylko do zaległości podatkowych, ale również do odpowiedzialności karnoskarbowej oraz zakwestionowania legalności przemieszczenia wyrobów akcyzowych.
