Węzeł betoniarski – budowla, budynek czy obiekt niepodlegający opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości?
Na gruncie obowiązujących do końca 2024 roku przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (dalej: UPOL) budowlę, zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy stanowił obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, a także urządzenie budowlane w rozumieniu przepisów prawa budowlanego związane z obiektem budowlanym, które zapewniało możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem. Jednocześnie, budynkiem zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 1 UPOL był z kolei obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który był trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz który posiadał fundamenty i dach.
Prawidłowa interpretacja przepisów UPOL wymagała więc sięgnięcia do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: Prawo budowlane). W ustawie tej, w art. 3 pkt 3 wskazano natomiast, że przez budowlę należy rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty, estakady, tunele, przepusty, sieci techniczne, wolno stojące maszty antenowe, wolno stojące trwale związane z gruntem tablice reklamowe i urządzenia reklamowe, budowle ziemne, obronne (fortyfikacje), ochronne, hydrotechniczne, zbiorniki, wolno stojące instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, stacje uzdatniania wody, konstrukcje oporowe, nadziemne i podziemne przejścia dla pieszych, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, cmentarze, pomniki, a także części budowlane urządzeń technicznych (kotłów, pieców przemysłowych, elektrowni jądrowych, elektrowni wiatrowych, biogazowni, biogazowni rolniczej, biometanowni i innych urządzeń), oraz fundamenty pod maszyny i urządzenia, w tym pod morskie turbiny wiatrowe oraz stacje elektroenergetyczne zlokalizowane na morzu, jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość użytkową.
Na tym tle organ podatkowy zakwestionował deklarację na podatek od nieruchomości złożoną przez podatnika posiadającego wytwórnie betonu. W toku prowadzonego postępowania organ podatkowy ustalił m.in., że posiadany przez podatnika węzeł betoniarski stanowi jeden wyodrębniony fizycznie przedmiot materialny - rzecz, składający się z: maszyny betoniarskiej (w obudowie z płyt warstwowych) posadowionej na fundamencie żelbetowym z konstrukcją stalową, na której jest zamontowana wraz z zgarniarkami, podciągarki kruszyw z wagą i stołem z klapami kruszyw, podgarniarką kruszyw, zasieków.
Posiłkując się posiadaną opinią biegłego organ podatkowy ustalił ponadto, że wszystkie elementy węzła są powiązane fizycznie i funkcjonalnie, tak że tworzą razem gospodarczą całość składającą się na jeden wyodrębniony fizycznie przedmiot materialny. Obiekt ten stanowi niepodzielny przedmiot opodatkowania, a jego elementy (części składowe jednej rzeczy) nie mogą być odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego lub odłączanego. W konsekwencji, zdaniem organu, "węzeł betoniarski" posiada cechy budowli wskazanej wprost w art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego – tj. "wolno stojącej instalacji przemysłowej lub urządzenia technicznego". Jednocześnie, w ocenie organu fakt trwałego związania z gruntem i posadowienia na fundamentach jednego z jej elementów (części składowej) tj. maszyny betoniarskiej, nie wyklucza tego, iż jest obiektem (budowlą) wolnostojącym.
Zdaniem podatnika, przedmiotowy węzeł betoniarski nie może zostać uznany za budowlę z uwagi na spełnianie wszystkich kryteriów wymienionych w art. 1a ust. 1 pkt 1 UPOL. W konsekwencji – obiekt ten powinien zostać zadeklarowany do opodatkowania jako budynek. Niemniej, w ocenie organu podatkowego, obudowa maszyny betoniarskiej nie może zostać uznana za budynek m.in. z uwagi na brak części dolnej obudowy (podłogi), brak trwałego związku z gruntem i brak fundamentów (zdaniem organu fundamenty i trwałe związanie z gruntem posiada maszyna betoniarska, a nie obudowa) oraz fakt, że wyróżniającą cechą użytkową obiektu nie jest powierzchnia użytkowa.
Po rozpoznaniu odwołania złożonego przez podatnika, SKO w Sieradzu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu, dlatego też podatnik zdecydował się na złożenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
W wyroku z dnia 10 marca 2026 r. o sygn. I SA/Łd 13/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił złożoną przez podatnika skargę. W ocenie Sądu o identyfikowaniu dla celów podatkowych w podatku od nieruchomości, jako jednego obiektu budowlanego, w przypadku złożonych konstrukcji gospodarczych, decydować winno to, czy wszystkie jej elementy składają się na jeden wyodrębniony fizycznie przedmiot materialny - rzecz. Aby dany obiekt mógł zostać uznany za przedmiot opodatkowania musi mieć postać materialną oraz cechować się samoistnością, czyli takim zindywidualizowaniem i wyodrębnieniem od innych obiektów, że w stosunku do niego spełnione będą kryteria umożliwiające ustalenie podstawy opodatkowania.
W rozpoznawanej sprawie zdaniem Sądu wszystkie części składowe (poszczególne elementy) ciągu produkcyjnego, zgrupowane w jednym miejscu, są (w ujęciu cywilistycznym) powiązane fizycznie i funkcjonalnie, tak że tworzą razem gospodarczą całość składającą się na jeden wyodrębniony fizycznie przedmiot materialny o nazwie „węzeł betoniarski”. Jednocześnie obiekt ten stanowi niepodzielny przedmiot opodatkowania, jego poszczególne elementy (części składowe jednej rzeczy) nie mogą być odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego lub odłączanego. Wskazany obiekt ma postać materialną, cechuje się samoistnością - w stosunku do niego spełnione są kryteria umożliwiające ustalenie podstawy opodatkowania, nie ma możliwości jego podzielenia na potrzeby opodatkowania, gdyż stanowi niepodzielną rzecz. gospodarczej. Brak którejkolwiek z części składowych węzła betoniarskiego powodowałoby, że oceniany zespół elementów nie nadawałby się do użytku, do jakiego został wybudowany, czyli do produkcji betonu, a co za tym idzie doszłoby zarówno do istotnej zmiany całości (węzła betoniarskiego), jak i do istotnej zmiany przedmiotu odłączonego. Wytwórnia betonu, jako zintegrowana instalacja przemysłowa, istnieje i funkcjonuje w niezmienionej formie od momentu jej powstania, z wykorzystaniem wszystkich urządzeń składowych.
W ocenie Sądu nie sposób również uznać, że przedmiotowy węzeł betoniarski stanowi budynek - obudowa maszyny betoniarskiej nie spełnia bowiem cechy wydzielenia z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych z uwagi na brak części dolnej obudowy. Jednocześnie przedmiotowa obudowa, którą podatnik uznaje za budynek, nie jest osadzona w fundamentach, gdyż płyty, z których jest ona wykonana, zamocowane są do konstrukcji nośnej maszyny betoniarskiej, a nie do fundamentów.
W konsekwencji, Sąd uznał, że węzeł betoniarski posiadany przez podatnika należy uznać za budowlę tj. wolnostojące urządzenie techniczne, jest to bowiem obiekt składający się na jeden wyodrębniony fizycznie przedmiot materialny - rzecz, który jest obiektem budowlanym i który jako kompletny służy produkcji betonu.
