Zasady zaliczania do kosztów uzyskania przychodów nieściągalnych wierzytelności od zagranicznych kontrahentów

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, z wyjątkiem: 

1. a) wierzytelności, w części, w jakiej uprzednio zostały zarachowane do przychodów należnych i których nieściągalność została udokumentowana w sposób określony w ust. 2,
2. b) wymagalnych a nieściągalnych kredytów (pożyczek) pomniejszonych o kwotę odsetek, opłat i prowizji oraz o równowartość rezerw lub odpisów na straty kredytowe albo odpisów aktualizujących wartość należności, utworzonych na te kredyty (pożyczki), zaliczonych uprzednio do kosztów uzyskania przychodów - w przypadku gdy te kredyty (pożyczki) udzielone zostały przez jednostkę organizacyjną, której działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawnioną do udzielania kredytów (pożyczek) na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady jej funkcjonowania,
3. ba) nabytych wierzytelności banku hipotecznego - wymagalnych a nieściągalnych, pomniejszonych o kwotę odsetek, opłat i prowizji oraz o równowartość rezerw lub równowartość odpisów na straty kredytowe, utworzonych na te wierzytelności banku hipotecznego, zaliczonych uprzednio do kosztów uzyskania przychodów,
4. c) strat poniesionych przez bank z tytułu udzielonych po dniu 1 stycznia 1997 r. gwarancji (poręczeń) spłaty kredytów i pożyczek, obliczonych zgodnie z pkt 25 lit. b;

W powyższym przepisie jest wyrażona ogólna zasada, zgodnie z którą co do zasady wierzytelności odpisane jako nieściągalne nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Od tej ogólnej zasady są natomiast wyjątki wymienione wprost w tym przepisie.  

W przypadku, gdy dłużnikiem nie jest bank lub inna instytucja finansowa, której działalność jest nadzorowana przez KNF, zastosowanie znaleźć ewentualnie może wyjątek określony w ppkt a) powyższego przepisu.  

W celu spełnienia przesłanek skorzystania z tego wyjątku wierzytelności musiałyby zostać uprzednio zarachowane do przychodów należnych, a ich nieściągalność musi być udokumentowana w sposób określony w art. 16 ust. 2 ustawy o CIT tj.: 

1) postanowieniem o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadającym stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, albo 

2) postanowieniem sądu o: 

1. a) oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów, lub
2. b) umorzeniu postępowania upadłościowego, jeżeli zachodzi okoliczność wymieniona w lit. a, lub
3. c) zakończeniu postępowania upadłościowego albo

3) protokołem sporządzonym przez podatnika, stwierdzającym, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej kwoty. 

Po spełnieniu obu ww. warunków tj. uprzedniego zarachowania do przychodów należnych oraz udokumentowania w sposób określony powyżej – nieprzedawnione wierzytelności odpisane jako nieściągalne mogą zostać rozliczone jako koszty uzyskania przychodu w takiej wysokości, w jakiej zostały uprzednio zarachowane jako przychody należne, podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym. 

W interpretacji indywidualnej z 26 lutego 2025 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.27.2025.1.AK Dyrektor KIS potwierdził powyższy sposób interpretacji przepisów dotyczących zaliczania do kosztów uzyskania przychodów nieściągalnych wierzytelności. 

Wymienione w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o CIT postanowienia sądu dotyczą oczywiście prawa polskiego, natomiast zgodnie z rozporządzeniem parlamentu europejskiego i rady UE nr 1215/2012 z 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, analogiczne postanowienia wydane w postępowaniu upadłościowym toczącym się w innym kraju w stosunku do zagranicznego kontrahenta również powinny być wystarczające do spełnienia warunków do uznania tych wydatków za koszty uzyskania przychodu z art. 16 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT oraz z ust. 2 tego przepisu.  

W przypadku istotnych różnic między postępowaniem toczącym się wobec naszego zagranicznego kontrahenta, a zasadami polskiego postępowania upadłościowego, swoje stanowisko w tej sprawie warto zabezpieczyć interpretacją indywidualną. 

Należy natomiast mieć na uwadze, że w przypadku odpisania wierzytelności jako przedawnionych – nie będą one stanowić kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 20 ustawy o CIT.