Zasady prowadzenia kontroli: trwałość decyzji ostatecznych
Kontrola podatkowa jak i postępowanie podatkowe powinny odbywać się zgodnie z ogólnymi regułami postępowania. Jedną z takich naczelnych reguł jest tzw. zasada trwałości decyzji ostatecznych.
Spis treści:
- Zasada trwałości decyzji ostatecznych
- Odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznych
Zgodnie z tą regułą decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne.
Omawiana norma wprowadza zatem pojęcie „decyzji ostatecznej” celem zapewnienia niezbędnej stabilizacji porządku prawnego.
Precyzując, ów stabilizacja porządku prawnego służy realizacji pewnych wartości i ich ochronie. Chodzi tu o takie wartości jak: ochrona porządku prawnego, ochrona praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego, zaufanie do prawa i organów państwa.
W efekcie, wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej co do zasady nie może nastąpić. Przeciwnie, wyżej wskazane funkcje stabilizacji porządku prawnego nie mogłyby zostać zachowane.
Co więcej, omawiana zasada trwałości decyzji uniemożliwia dalsze procedowanie w tej samej sprawie w tzw. trybach podstawowych. Ustawa przewiduje bowiem zakaz ponownego procedowania w tej samej (tożsamej) sprawie, gdy występują w niej te same podmioty i taki sam jest przedmiot sprawy. Organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Powołany zakaz stanowi „rozwinięcie” omawianej zasady trwałości decyzji ostatecznej.
Ustawa przewiduje jednak pewne wyjątki związane z zastosowaniem odpowiednich trybów nadzwyczajnych. Dopóki jednak to nie nastąpi, tj. decyzja nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, będzie ona wywoływać skutek wiążący.
Odnosząc się do wspomnianych trybów nadzwyczajnych, uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w wyraźnie przewidzianych przypadkach, tzw. trybów nadzwyczajnych, których uruchomienie wymaga zaistnienia szczególnych przesłanek wynikających z przepisów prawa.
Zwróćmy bowiem uwagę, że zapewnienie stabilizacji porządku nie może bowiem być celem samym w sobie. Stąd ustawodawca dopuszcza możliwość zaistnienia sytuacji wyjątkowych, w których będzie możliwość wyeliminowania rozstrzygnięć wadliwych.
Decyzje ostateczne mają bowiem z zasady być zgodne z przepisami prawa. Jeśli więc jakaś decyzja miałaby zostać wyeliminowana z obrotu prawnego to wymagać może obalenia domniemania zgodności z prawem i uruchomienia jednego z nw. trybów:
- uchylenie w całości lub w części decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania podatkowego;
- stwierdzenie w całości lub w części nieważności decyzji ostatecznej;
- uchylenie w całości lub w części decyzji ostatecznej, dotkniętej innymi wadami niż w trybach wyżej określonych.
Odrębnym trybem jest wyeliminowania decyzji jest stwierdzenie jej wygaśnięcia. Rozstrzygnięcie zapadłe w tym trybie ma charakter deklaratoryjny (jedynie potwierdzający) i również jest ograniczone do ściśle wskazanych okoliczności.
W konsekwencji tryby nadzwyczajne należy traktować jako wyjątek dążący do wzruszenia decyzji ostatecznej i nie mogą być traktowane jako kolejne ścieżki (etapy) postępowania. W szczególności nie mogą zmierzać do kontynuowania merytorycznej kontroli decyzji, dokonanej wcześniej w postępowaniu zwykłym. Takie postępowanie wzruszeniowe byłoby niedopuszczalne. Musi ono być oparte i ograniczać się do oceny jednej lub kilku sprecyzowanych w ustawie przesłanek.
